Het Hannah Arendt Instituut (HAI), voluit het Hannah Arendt Instituut voor diversiteit, stedelijkheid en burgerschap, is een Belgisch kennisplatform en vormingscentrum in Mechelen. Het instituut werd op 27 mei 2020 opgericht vanuit een samenwerking tussen de Vrije Universiteit Brussel (VUB), de Universiteit Antwerpen (UAntwerpen) en de stad Mechelen. De KULeuven, de UGent en UHasselt maken ondertussen ook deel uit van het samenwerkingsverband.
Het instituut richt zich op de verbinding tussen wetenschappelijke kennis en de ervaringen en werkwijzen van beleidsmakers, beroepskrachten, maatschappelijke organisaties en burgers. De oorspronkelijke werkterreinen zijn burgerschap, stedelijkheid en diversiteit. Het is genoemd naar de Duits-Joodse politieke denker Hannah Arendt (1906–1975).
Geschiedenis Bij de oprichting waren de toenmalige VUB-rector Caroline Pauwels en UAntwerpen-rector Herman Van Goethem betrokken. Christophe Busch, die eerder algemeen directeur van Kazerne Dossin was, werd bij de start directeur van het instituut.
Het instituut was aanvankelijk gevestigd in een vleugel van het stadhuis van Mechelen. In 2023 verhuisde het naar het historische pand De Zalm aan de Zoutwerf. De nieuwe locatie bood meer ruimte voor onder meer lezingen, debatten en conferenties.
Pauwels was voorzitter van het instituut tot haar overlijden in augustus 2022. Begin 2023 werd Van Goethem als haar opvolger aangesteld. VUB-rector Jan Danckaert werd ondervoorzitter.
Organisatie en werking Naast de drie oorspronkelijke initiatiefnemers sloten later ook de KU Leuven, de Universiteit Gent en de Universiteit Hasselt zich bij het samenwerkingsverband aan. Daarmee zijn de vijf Vlaamse universiteiten in de werking vertegenwoordigd.
Het instituut houdt zich bezig met de maatschappelijke valorisatie van onderzoek: wetenschappelijke inzichten worden vertaald naar onder meer vormingen, publieksactiviteiten, educatief materiaal, beleidsadvies en projecten met maatschappelijke organisaties en overheden. De Universiteit Antwerpen omschrijft de behandelde vraagstukken als onder meer migratie, diversiteit, sociaaleconomische en politieke achterstelling, digitalisering en druk op mensenrechten en democratische waarden.
In een beschrijving uit 2026 onderscheidde het instituut zes onderling verbonden thema’s: democratie, polarisatie, desinformatie, extremisme, diversiteit en stedelijkheid. Het presenteerde zijn positie daarbij als een verbinding tussen wetenschap, beleid, praktijk en burgers.
Naamgeving Volgens directeur Busch kwam de keuze voor Hannah Arendt als naamgeefster mede voort uit de belangstelling van Caroline Pauwels voor haar werk en uit de wens een Belgisch en Europees initiatief te ontwikkelen dat wetenschap met publiekswerking verbond. Het instituut verwijst in zijn eigen voorstelling naar Arendts nadruk op kritisch denken, dialoog en pluraliteit. Bij de oprichting werd daarnaast gewezen op haar werk over onder meer macht, de publieke sfeer, vrijheid, geweld, autoriteit en totalitarisme.
Internationale samenwerking In 2024 behoorde het Hannah Arendt Instituut tot de vier stichtende instellingen van het Hannah Arendt Network on Democratic Resilience and Renewal. De andere stichtende instellingen waren het Hannah Arendt Center for Political Studies van de Universiteit van Verona, het Hannah Arendt Center for Politics and Humanities van Bard College in de Verenigde Staten en het Hannah-Arendt-Institut für Totalitarismusforschung van de Technische Universiteit Dresden.
Het netwerk richt zich volgens de deelnemende instellingen op samenwerking rond democratische waarden, democratische vernieuwing en weerbaarheid tegen antipluralistische en autoritaire ontwikkelingen.
Publiek debat De Vlaamse subsidiëring van het instituut leidde eind 2021 tot politiek debat. Vlaams Parlementslid Nadia Sminate (N-VA) vroeg om de subsidies stop te zetten en uitte kritiek op het financiële beheer en de volgens haar beperkte ideologische meerstemmigheid. Ook vanuit Vlaams Belang kwam kritiek. Vier Vlaamse universiteitsrectoren verdedigden het instituut en verwierpen de voorstelling dat het een eenzijdig politiek project zou zijn. De toenmalige Vlaamse minister van Inburgering Bart Somers verklaarde dat hij de verdere werking wilde blijven ondersteunen.
Zie ook Hannah-Arendt-Institut für Totalitarismusforschung Hannah Arendt Center for Politics and Humanities Hannah Arendt Network on Democratic Resilience and Renewal
Externe link Officiële website
Categorie:Onderzoeksinstituut in België Categorie:Mechelen