De term Surinaamse muziek verwijst in dit artikel naar muziek van Surinaamse bodem en door de Surinaamse diaspora. Door de diverse samenstelling van de Surinaamse bevolking is er sprake van een verscheidenheid aan tradities en stijlen.Weltak (1990) Voorwoord, pag. 7-10, Lou Lichtveld
Per bevolkingsgroep Inheems miniatuur|Karaïben met sambura-trommels
Traditioneel is de Surinaams-inheemse muziek veelal vermengd met rituelen en religie en wordt er gebruik gemaakt van in het dorp gemaakte instrumenten. Muziek wordt door alle inheemsen gemaakt tijdens rouwperioden. Deze zijn bij Wayana langer dan bij de Karaïben en kunnen dagen duren. De muziekbeoefening is niet gelijk tussen de verschillende volken en verschilt het sterkst bij de Karaïben.
Sinds de kolonisatie, en de daarbovenop komende evangelisatie, hebben de inheemsen veel van hun culturele immateriële erfgoed verloren. Vervolgens kwam hier in de loop van de 20e eeuw de opkomst van de radio bij, waardoor veel jonge inheemsen in contact kwamen met popmuziek. Op invloeden op de winti na, heeft de inheemse muziek geen beduidende plaats weten in te nemen naast de muziekstijlen van de andere bevolkingsgroepen. In de loop van de 20e eeuw kwamen initiatieven op gang om de verdwijning van inheemse cultuur te keren, en ook oude dansen weer op te voeren.Weltak (1990) "Indiaanse muziek", pag. 17-24, Marcel WeltakMarlène Aminah Lie A Ling, Sranan, Cultuur in Suriname, "Dans", pagina 111 en 112, redactie Binnendijk, Chandra van & Paul Faber, , 1992
Afro-Surinaams
Belangrijke elementen uit de Afro-Surinaamse muziek, maar ook dans en theater, zijn terug te voeren op de regio's aan de Goudkust (Ghana), de Slavenkust (Benin, Nigeria en Togo), Guinee, Ivoorkust en het Koninkrijk Kongo. Ze zijn met name gebaseerd op de wintireligie, die in de 16e en 17e eeuw allerminst homogeen was. Op de plantages in Suriname versmolten gebruiken, maar onderling ontstonden ook verschillen. Stroomopwaarts konden de gevluchte marrons hun Afrikaanse cultuur overeind houden. Begin 21e eeuw zijn daar gebruiken bewaard gebleven die in Afrika zelf verdwenen, waaronder het doorgeven van boodschappen met trommels.Weltak (1990), Afro-Surinaamse muziek, pag. 25-38, Ponda O'Bryan
Bij de meeste muziekstijlen wordt zang, begeleiding en dans met elkaar gecombineerd. De zang kan ook a capella worden ingezet. Begeleiding kan instrumentaal of met handgeklap gebeuren, en ook polyritmisch zijn, waarbij verschillende ritmes door elkaar heen lopen. Niettemin is er vaak een leidende trommel: de kotidron of masterdrum. Daarnaast wordt met de clave het basisritme aangegeven en meestal met het schudinstrument saka het tempo.
Op de plantages kwam de oorspronkelijke cultuur in de verdrukking door opgelegde beperkingen en onder invloed van gebruiken in de kerk. Tussen de marrons en creolen bleef onderling contact niettemin overeind en groeiden beide muziekculturen niet al te ver uit elkaar, waardoor er geen sprake was van een algemene plantagestijl. Een uitzondering hierop vormde de partij, zoals het doefeest en de banja, met theater, dans en muziek.
thumb|Awasadansers, 2016 Vanaf de afschaffing van de slavernij vonden veel nieuwe ontwikkelingen plaats en deden nieuwe muziekstijlen in Suriname hun intrede. Stijlen als de awasa en sekete stammen uit de tijd dat marrons en creolen nog gescheiden van elkaar leefden. Met de trek van marrons naar de steden ontstonden hieruit stijlen als de tuka, marron-kaseko en sekete-style. Op de plantages ontstond de laku uit de partij. Hierin kwamen personages voor als de Snesi (Chinees), de Koeli (Hindoestaan) en de Koeli Konsro (Britse consul) die onder begeleiding van een ensemble werden bekritiseerd. Populair waren de humoristische vertellingen over de spin Anansi die werden afgesloten met muziek.
In de eerste helft van de 20e eeuw waren de lobi-singi's populair, lof- en liefdesliederen waarin liefdesperikelen en sociale onderwerpen werden bezongen. In dezelfde periode ontwikkelde zich in de cafés, nachtclubs en bordelen van Paramaribo de bigi poku (muziek voor volwassenen).Afro Magazine, Bigi poku toppers - Theater de Meervaart, 2 oktober 2016. Gearchiveerd op 30 juni 2021. De wintireligie bleef een fundament in de Afro-Surinaamse cultuur; in de stedelijke varianten van de winti-poku werd de traditionele zang- en trommelbegeleiding overgenomen door blaasinstrumenten en de skratji.
thumb|Kawina tijdens owru yari, 2016 In de tweede helft van de 20e eeuw kwamen twee muziekstijlen naar de voorgrond. Sinds de jaren 1950 is dit de kaseko, die uitgroeide tot de populairste dansmuziek van Suriname. Hierin wordt de traditionele percussie uit de bigi-poku gecombineerd met blaasinstrumenten en westerse popinstrumenten, zoals de elektrische gitaar. Fransje Gomes speelde een belangrijke rol door het overwicht te verleggen naar vollere blaasmuziek en elektrische gitaren.Diederik Samwel (2015) Sranan gowtu - Iconen uit de Surinaamse muziek, , "Poku en vrouwen", pag. 43, 44 en 49 In 2026 werd in Paramaribo het Kaseko Museum over deze muziekstijl geopend.Suriname Herald, Stichting K.A.S.E.K.O. opent eerste Kaseko Museum in Suriname, 30 juni 2026 De tweede muziekstijl is kawina. Deze ontstond eind 19e eeuw, begin 20e eeuw. Het genre kende telkens weer oplevingen, zoals in de jaren 1960 met Big Jones en Johan Zebeda.Marcel Weltak, Afrikaans-Surinaamse muziek, Oso, 2000 In die jaren brachten zij kawina voor het eerst uit op de plaat. Een halve eeuw later, in 2021, mengde Jeangu Macrooy kawina met soul in het nummer Birth of a new ageNPO Radio 2, Bart en Jeangu Macrooy ontleden het songfestivalnummer Birth Of A New Age, 12 mei 2021. Gearchiveerd op 16 mei 2021. en bereikte daarmee tijdens het Eurovisiesongfestival rond de 75 miljoen kijkers.European Broadcasting Union, 183 million viewers welcome back Eurovision Song Contest as online engagement soars, 31 mei 2021
Hindoestaans
Surinaams-Hindoestaanse muziek komt voort uit de Hindoestaanse muziek, een van de twee hoofdstromingen in de Indiase muziek die werd meegebracht door voorouders uit vooral het noordelijke Uttar Pradesh. In de Hindoestaanse muziek wordt een octaaf verdeeld in 22 sruti's (microtonale toonposities), waaruit vaak zeven swara's (hoofdnoten) worden gekozen. In de beoefening wordt gebruik gemaakt van verfijnde toonvariaties die van treurig tot blij bepaalde stemmingen uitdrukken. Hoe deze toonvariaties worden toegepast, verschilt per artiest en is afhankelijk van talent, opleiding bij een goeroe en ervaring. Een muziekuitvoering begint meestal ingehouden, waarbij de noten en de stemming van het melodische basispatroon (raga) worden verkend. Hierna volgt soms een jor (ritmisch stuk) en vervolgens een gat waarin de musici onder ritmische begeleiding van de tabla improviseren en naar een climax toewerken.Weltak (1990) Surinaams-Hindustaanse muziek, pag. 39-44, J. Ketwaru
thumb|Indiase harmonium De voornaamste instrumenten zijn de sitar (snaarinstrument) en de tabla (trommels). Andere veelgebruikte instrumenten zijn het harmonium (toetsen), dantaal (ritmestok), dholak (drum) en dhapla (drum). De laatste is groot en klinkt ver door waardoor bruiloftsgasten het feest van verre weten te vinden.
Onder de tweede generatie werd onder invloed van muziekpatronen uit andere bevolkingsgroepen een nieuwe stijl ontwikkeld, de baithak gana, die uitgroeide tot een van de voornaamste muziekstijlen onder Hindoestanen.
Er ontstonden meerdere genres in Suriname die verschillen naar gebruik, religie en stijl. Het contact dat de derde generatie in de jaren 1960 met de klassieke stijlen had, zorgde voor een revival van deze muziek in Suriname. Hieraan werden door improvisatie elementen uit Afro-Surinaamse, Javaanse en Europese muziekstijlen aan Hindoestaanse muziek toegevoegd. Hindoestaanse muziek bekruiste eind 20e eeuw ook de andere muziekstijlen. De tabla is zodoende samen met de Creoolse drums apintie en conga terug te horen. Een Hindoestaanse muziekstijl die in meerdere Caribische landen weerklank vond, is chutney.IKO, 40 jaar Surinaamse muziek in Nederland, 1975-2015,
Javaans thumb|Surinaams-Javaanse gamelan in Paramaribo, 1955
De gamelan is een prominent muziekensemble binnen de Javaans-Surinaamse muziek. Door het gebrek aan oorspronkelijke instrumenten werd eind 19e eeuw een eigen Surinaams-Javaanse gamelan gebouwd van afgedankt materiaal afkomstig uit de plantage Mariënburg, waar veel van de eerste Javaanse contractarbeiders waren terechtgekomen. Door het gemis aan ervaren musici werd het aantal muziekinstrumenten gereduceerd en de bezetting van het ensemble beperkt tot vier à vijf musici. De muziek die met een gamelan wordt uitgevoerd, maakt gebruik van de toonstelsels slendro en pelog.Weltak (1990) Javaanse muziek in Suriname, pag. 45-50, Herman Dijo Slendro bestaat uit vijf tonen met ongeveer gelijke toonafstanden. Pelog omvat zeven tonen waarmee in de praktijk verschillende toonladders worden gevormd.Museum Vosbergen, Kenmerken en geschiedenis Beide hebben toonafstanden die in principe niet voorkomen in westerse muziek en worden vanwege hun afwijkende klankkarakter in principe niet tegelijk gebruikt. Inzicht en gevoel voor de Javaanse muziektraditie en haar klankkarakter zijn van belang om deze muziek te spelen. Beïnvloed door de Caribische muziek werd een steelgamelan ontwikkeld die in slendro werd gestemd.
Krontjong was onder de eerste contractarbeiders eveneens in trek. Dit is een Indonesische muziekstijl die is ontstaan onder invloed van Portugese muziek en de Javaanse gamelantraditie. De naam is een klanknabootsing van crong, het karakteristieke geluid van de aangeslagen snaren van de cuk en cak. In sommige uitvoeringen wordt ook de banjo gebruikt. Veelgebruikte instrumenten zijn de steel- en/of akoestische gitaar, viool, fluit, contrabas (of basgitaar) en bij uitzondering de cello. Hoewel oorspronkelijk in het Indonesisch werd gezongen, werd in Suriname ook krontjong in het Javaans populair.
Terbangan-ensembles zingen afwisselend solo en tutti en vereren in hun teksten Mohammed. Verder zijn er het islamitische volkstheater menoreh, waarin muziek een belangrijke rol speelt, en de dansuitvoering angguk, waarin vaste liederen worden gezongen. Specifiek Javaanse muziekvormen zijn de kotekan, die in Suriname wordt uitgevoerd met een rijststamper, en de angkloeng, een schudinstrument gemaakt van bamboe.
Vanaf de jaren 1960 verschoof de interesse van de jeugd steeds meer van krontjong naar de Javaanse popmuziek pop-jawa. Ook de traditionele muziekinstrumenten werden vervangen door elektrische instrumenten, en de ritmische begeleiding werd overgenomen door de basgitaar en het drumstel.Weltak (1990) Pop-jawa, pag. 122-123, Herman Dijo Deze muziek werd ook geliefd onder niet-Javanen, waardoor zij een nationaal Surinaams karakter kreeg.Johan J. Sarno en Hein D. Vruggink, redactie Chandra van Binnendijk, Paul Faber, Sranan. Cultuur in Suriname, Traditie en vernieuwing - Vernieuwing en vermenging, pag. 61, 1992,
Evenementen thumb|Suriname Jazz Festival, 2014
Er zijn in Suriname diverse terugkerende muziekevenementen. Hieronder volgt een selectie: 1982: SuriPop is een groot muziekevenement op een live locatie in Paramaribo dat sinds 1982 wordt uitgezonden op de Surinaamse televisie. Van origine vallen de componisten in de prijzen.Dagblad Suriname, Terugblik SuriPop: Suriname Populair Song Festival deel 1, 27 augustus 2020Parbode, Barometer van de maatschappij, Henk Hendriks, 30 november 2015 Het werd in de loop van de jaren om de een à twee jaar georganiseerd