Fédération d'Action nationale was een Belgische nationalistische politieke organisatie die in 1924 werd opgericht door Pierre Nothomb en zijn medestanders. De organisatie kwam voort uit het nationalistische milieu rond het Comité de Politique nationale (CPN) en had als doel verschillende Belgische nationalistische groeperingen in een federatie samen te brengen. De Encyclopedie van de Vlaamse Beweging en ODIS dateren het bestaan van de Fédération d'Action nationale van 1924 tot 1930.
In de geschiedschrijving wordt de beweging geplaatst in het reactionair-katholieke en extreem-nationalistische milieu van het Belgische interbellum. Historicus Eric Defoort omschreef de groep waaruit de federatie voortkwam als openlijk reactionair, terwijl Dirk Luyten de Action Nationale typeerde als een extreem-nationalistische katholieke beweging die niet afkerig stond tegenover het fascisme.
Voorgeschiedenis De politieke activiteiten van Nothomb na de Eerste Wereldoorlog waren aanvankelijk verbonden met het Comité de Politique nationale. Dit comité ontstond rond de jaarwisseling van 1918-1919 en wilde onder meer de Belgische territoriale aanspraken bij de naoorlogse vredesregeling ondersteunen. Het voerde propaganda voor Belgische aanspraken op onder meer het Groothertogdom Luxemburg, Zeeuws-Vlaanderen, Nederlands Limburg en delen van het Rijnland. Nadat deze ambities bij de vredesregeling van Versailles grotendeels onvervuld waren gebleven, verloor het comité aan betekenis.
In de daaropvolgende jaren veranderde ook de samenstelling van het nationalistische milieu rond Nothomb. Volgens Defoort trokken in 1923 en 1924 verschillende niet-katholieke medestanders van het eerste uur zich terug. De overblijvende groep had daardoor steeds sterker een katholiek en reactionair karakter. Tegen deze achtergrond richtten Nothomb en zijn medestanders begin 1924 de Fédération d'Action nationale op.
Oprichting en organisatie De Fédération d'Action nationale was opgezet als een overkoepeling van verschillende nationalistische groeperingen. CegeSoma omschrijft haar doel als het federeren van de verschillende nationalistische groepen in België. Defoort vermeldt eveneens dat de federatie tot doel had de verspreide nationalistische groeperingen samen te brengen. Tegelijk lanceerde de beweging het weekblad L'Action nationale, dat als politiek publicatieorgaan van het milieu rond Nothomb fungeerde.
Nothomb probeerde zijn nationalistische project buiten de bestaande politieke formaties te ontwikkelen. Historicus Alain Colignon beschrijft hoe hij na de terugval van het Comité de Politique nationale een brede nationalistische formatie wilde opbouwen die zich buiten en boven de traditionele politieke partijen zou bevinden. Eerdere electorale initiatieven van Nothomb hadden weinig succes; ook zijn politieke activiteiten in de jaren twintig bleven grotendeels buiten het parlementaire bestel.
Ideologische positionering De ideologische plaats van de Fédération d'Action nationale wordt in de historiografie vooral beschreven aan de hand van haar katholieke, nationalistische en reactionaire karakter. Defoort noemt de overblijvende nationalistisch-katholieke groep waaruit de federatie ontstond expliciet reactionair. Hij stelt bovendien vast dat de niet-katholieke elementen uit de beweging verdwenen en dat Nothomb tegen het einde van de jaren twintig opnieuw aansluiting zocht bij het traditionele katholieke politieke milieu.
Luyten typeert de Action Nationale als een „extreem nationalistische katholieke beweging” die niet afkerig stond tegenover het fascisme. Hij benadrukt eveneens dat aanvankelijk niet-katholieken aan de groep deelnamen, maar dat zij haar later verlieten, waarna de beweging een exclusief katholiek karakter kreeg. Colignon plaatst Nothombs streven naar een nationalistische formatie buiten de traditionele politieke families aan de uiterste rechterzijde van het toenmalige politieke spectrum.
De achterban van Nothombs nationalistische beweging bestond volgens Colignon hoofdzakelijk uit Franstaligen en personen uit de middenklassen. Vooral tijdens de politieke spanningen van 1925 en 1926 kon het milieu rond Nothomb zich door middel van meetings, propaganda en straatmobilisatie sterker manifesteren.
Jeunesses nationales Vanaf 1925 steunde de beweging op de Jeunesses nationales. CegeSoma vermeldt dat Nothomb van deze jongerenorganisatie de leider werd en dat hij die functie tot 1932 behield. Volgens Defoort namen militanten van de Jeunesses nationales deel aan manifestaties en aan confrontaties met communisten, socialisten en Vlaamsgezinde militanten.
De Jeunesses nationales groeiden tijdens de politieke crisis van 1925-1926. Colignon schat hun aanhang in Brussel en Luik in deze periode op enkele duizenden en beschrijft hun optreden als een vorm van anti-regeringsagitatie op straat. Hij stelt dat deze mobilisatie kenmerken vertoonde die in de richting gingen van een Belgisch fascisme, zonder de organisatie daarmee zonder meer met de latere fascistische bewegingen gelijk te stellen.
Terugloop en einde Hoewel de Fédération d'Action nationale aanvankelijk als zelfstandige nationalistische formatie was opgezet, ontstond al in het midden van de jaren twintig discussie over een toenadering tot de traditionele katholieke politieke structuren. Defoort vermeldt een eerste, nog mislukte toenaderingspoging in april 1925 en situeert de uiteindelijke re-integratie van het milieu rond Nothomb in de traditionele katholieke politieke familie tegen het einde van de jaren twintig. Colignon schrijft eveneens dat Nothomb tegen het einde van het decennium terugkeerde naar de Fédération des Associations et des Cercles catholiques.
De Fédération d'Action nationale wordt door zowel de Encyclopedie van de Vlaamse Beweging als ODIS gedateerd van 1924 tot 1930. Ook het verdwijnen van haar persorgaan markeerde het einde van deze fase van Nothombs nationalistische activiteit. Politicoloog Marc Swennen vermeldt dat L'Action nationale op 9 augustus 1930 ophield te verschijnen. De Jeunesses nationales bestonden langer; volgens CegeSoma bleef Nothomb er tot 1932 de leiding over voeren.
Categorie:Belgische politieke organisatie Categorie:Nationalisme in België