De Formatie van Brûtia is een geologische formatie - een pakket gesteentelagen - in het centrale deel van België. De formatie behoort tot het Massief van Brabant en stamt uit het Ordovicium en Siluur. De formatie bestaat uit sedimentlagen (leisteen en moddersteen) en vulkanische lagen.
De formatie werd in 2001 ingevoerd in de Belgische stratigrafie. Ze is genoemd naar Brûtia ten zuiden van de stad Gembloers in de Orneauvallei (provincie Namen).
Beschrijving De Formatie van Brûtia vertoont een duidelijke tweedeling. Het onderste deel (Lid van Les Goutteux) bestaat uit moddersteen en leisteen. Deze heeft een lichte graad van metamorfose ondergaan, maar de sedimentaire structuren zijn nog goed zichtbaar. Nabij de basis komen op sommige plekken donkergrijze lenzen voor, die als bioturbatie zijn geïnterpreteerd.
Het bovenste deel van de formatie (Lid van Nivelles) bestaat uit vulkanische lagen, die 'euriet' genoemd worden. Ze bestaan uit tuffiet-, ignimbriet- of ryolietlagen met een metamorfe overprint. In het Lid van Nivelles werd in de omgeving van Nijvel (Nivelles) in het verleden kaoliniet gewonnen.
De sedimentlagen van de formatie bevatten fossielen, zoals trilobieten, graptolieten en Chitinozoa. Aan de hand van biozones is de formatie gedateerd als behorende tot het bovenste Katiaan, Hirnantiaan en Rhuddaniaan. De formatie beslaat daarmee drie etages en overbrugt de grens tussen het Ordovicium en Siluur. Dit betekent dat de ouderdom tussen de 446 en 440 miljoen jaar ligt.
Verspreiding en stratigrafische relaties De Formatie van Brûtia komt voor langs de zuidelijke en zuidwestelijke rand van het Massief van Brabant. In het westen, rond de grens tussen Henegouwen en Oost-Vlaanderen, gaat ze lateraal over in de gelijktijdig afgezette Formatie van Lust.
De formatie dagzoomt in de valleien van de Orneau, Thines en Coeurq. De formatie is afwezig in de vallei van de Sennette. Het verschil in competentie tussen de zachte leien en harde vulkaniet heeft in de Coeurcq een van de hoogste watervallen van België gecreëerd. Deze 'Cascade de Coeurcq' is 7,80 m hoog.
De Formatie van Brûtia komt in het Massief van Brabant geplooid en scheefgesteld voor met andere formaties uit het Ordovicium en Siluur. Stratigrafisch onder de formatie ligt de Formatie van Madot, die bestaat uit leisteen, schalie en vulkanieten uit het Katiaan (Boven-Ordovicium). Boven de Formatie van Brûtia liggen de jongere Formaties van Fallais, Corroy, Steenkerque en Ronquières, die allen tot het Siluur behoren. In het westen van het verspreidingsgebied is de Formatie van Brûtia lastig te onderscheiden van die van Fallais en Bois-Grand-Père. De drie formaties worden in Henegouwen en het westen van Waals-Brabant daarom vaak als een enkele eenheid gekarteerd.
Categorie:Lithostratigrafie van België Categorie:Lithostratigrafie van het Siluur Categorie:Lithostratigrafie van het Ordovicium