Het Koninklijk Paleis van Riofrío (Spaans: Palacio Real de Riofrío) is een achttiende-eeuws koninklijk paleis en voormalig jachtslot in de gemeente Real Sitio de San Ildefonso, in de provincie Segovia van de Spaanse autonome regio Castilië en León. Het paleis ligt in een ommuurd bosgebied nabij Navas de Riofrío, ongeveer negen kilometer ten zuidwesten van de stad Segovia.
Het paleis werd in opdracht van koningin-weduwe Elisabeth Farnese ontworpen door de uit Gandria in het Zwitserse kanton Ticino afkomstige architect Vigilio Rabaglio. Het gebouw geldt als een voorbeeld van Italiaans beïnvloede barokarchitectuur in Spanje. Het paleis en het omringende bos worden beheerd door Patrimonio Nacional, de Spaanse instelling die de staatseigendommen beheert die aan de Spaanse monarchie ter beschikking staan. Sinds 1931 is het complex beschermd als historisch-artistiek monument, tegenwoordig aangeduid als Bien de Interés Cultural.
Geschiedenis Ontstaan en bouw Het bos en de Dehesa de Riofrío behoorden aan het begin van de achttiende eeuw toe aan de markies van Paredes. Koning Filips V huurde het gebied vanaf 1724 als koninklijk jachtterrein. Na zijn overlijden in 1746 werd hij opgevolgd door zijn zoon Ferdinand VI, die was geboren uit Filips' eerste huwelijk. De tweede echtgenote van Filips, Elisabeth Farnese, verloor daardoor een groot deel van haar invloed aan het Spaanse hof. Zij kocht het landgoed in 1751 met het voornemen er een eigen residentie te laten bouwen, waar zij samen met haar jongste zoon, infant Lodewijk Anton van Bourbon, kon verblijven.
De aanleg maakte deel uit van de reeks koninklijke residenties die het Huis Bourbon in de achttiende eeuw in en rond Madrid en Segovia liet bouwen of vernieuwen. Elisabeth Farnese en Filips V hadden eerder het nabijgelegen Koninklijk Paleis van La Granja de San Ildefonso laten uitbreiden. Voor Riofrío werd een omvangrijk complex voorzien met het eigenlijke paleis, formele tuinen, parterres, een voorplein, dienstgebouwen, stallen, een kerk, een kloosterachtig gebouw en een theater. Slechts een deel van dit oorspronkelijke programma werd uitgevoerd.
Vigilio Rabaglio vervaardigde de ontwerpen tussen 1751 en 1752. Hij had sinds 1737 in Spanje gewerkt en was onder meer betrokken geweest bij de bouw van het Koninklijk Paleis van Madrid. In Riofrío leidde hij aanvankelijk zelf de werkzaamheden, maar in 1753 legde hij zijn functie neer na conflicten over zijn honorarium, de organisatie van de bouw en de aanstelling van medewerkers. De leiding ging vervolgens over op Carlos Frasquina, Pedro Sermini en José Díaz Gamones, die het ontwerp van Rabaglio grotendeels bleven volgen. Het belangrijkste bouwlichaam kwam in de jaren 1750 tot stand; aan onderdelen van het complex en de decoratie werd tot in de jaren 1760 gewerkt.
thumb|Het Koninklijk Paleis van Riofrío in 1832
Toen Ferdinand VI in 1759 kinderloos overleed, besteeg Elisabeths oudste zoon als Karel III van Spanje de troon. Elisabeth Farnese kreeg daardoor opnieuw een plaats aan het hof en verloor haar belangstelling voor permanente vestiging in Riofrío. Zij heeft het voor haar gebouwde paleis nooit bewoond. Ook het beoogde verblijf van haar zoon Lodewijk kwam niet tot stand. Riofrío bleef daardoor meer dan een eeuw zonder vaste bewoners en werd voornamelijk gebruikt tijdens koninklijke jachtpartijen.
Gebruik in de negentiende eeuw In het midden van de negentiende eeuw liet Frans van Assisi van Bourbon, echtgenoot van koningin Isabella II van Spanje, een aantal vertrekken inrichten en van schilderijen, meubels en textiel voorzien. Een belangrijk deel van de inrichting was afkomstig uit de kunstverzamelingen van Elisabeth Farnese en van bankier en kunstverzamelaar José de Salamanca. De decoratie die tegenwoordig in het paleis wordt getoond, verwijst grotendeels naar deze negentiende-eeuwse gebruiksfase.
In 1878 verbleef koning Alfons XII van Spanje enige tijd in Riofrío na het overlijden van zijn eerste echtgenote, Maria de las Mercedes van Orléans. Hij gebruikte het afgelegen paleis als plaats van rouw en afzondering. Tijdens zijn verblijf werden verschillende kamers aangepast, maar de door Frans van Assisi aangebrachte inrichting bleef in hoofdzaak behouden. Riofrío werd daarna nog gebruikt voor koninklijke jachtpartijen, ontvangsten en tijdelijke verblijven, maar ontwikkelde zich nooit tot een regelmatig gebruikte hofresidentie.
Monument en museum Het paleis, de bijgebouwen en het omringende bos werden bij decreet van 3 juni 1931 aangewezen als historisch-artistiek monument. Deze bescherming valt tegenwoordig onder de Spaanse erfgoedcategorie Bien de Interés Cultural.
In de jaren 1960 werd het paleis aangepast voor publiek gebruik. Op de hoofdverdieping werd in 1965 het zogenoemde Museo Alfonsino geopend, waarin een negentiende-eeuws koninklijk interieur rond Alfons XII werd gereconstrueerd. In een ander gedeelte werd in 1970 het Museo de la Caza ingericht, gewijd aan de geschiedenis van de jacht, wildbeheer en de fauna van het omringende gebied. De museale inrichting had tot gevolg dat verscheidene historische vertrekken een andere functie kregen en dat objecten tussen de zalen werden verplaatst.
Tussen 2013 en 2016 werd de presentatie van het paleis herzien. Aan de hand van negentiende- en vroegtwintigste-eeuwse inventarissen en foto's werden de oorspronkelijke functies en inrichting van verschillende vertrekken zo veel mogelijk hersteld. Daarbij werden honderden schilderijen, meubelstukken, textielwerken en objecten uit andere koninklijke residenties naar Riofrío overgebracht. Na de herinrichting omvatte de presentatie ongeveer duizend kunst- en gebruiksvoorwerpen.
Architectuur Het paleis bestaat uit een vrijstaand, vrijwel vierkant bouwblok rond een centrale binnenplaats. Het telt drie hoofdverdiepingen, aangevuld met tussenverdiepingen. De vier gevels zijn symmetrisch en worden gekenmerkt door gelijkmatig geplaatste vensterassen, een horizontale geleding en weinig uitstekende bouwdelen. De combinatie van roze en grijsgroene steen verleent de verder sobere gevels een decoratief kleurcontrast. Het gebouw onderscheidt zich daarmee van de uitbundiger uitgewerkte gevels en tuinen van La Granja.
De strakke plattegrond en de gesloten, monumentale bouwmassa sluiten aan bij de Italiaanse paleisarchitectuur die eveneens van invloed was op het Koninklijk Paleis van Madrid. Rabaglio combineerde deze Italiaanse voorbeelden met zijn kennis van de nieuwe Spaanse koninklijke paleizen. Het centrale hof, de opstelling van de staatsievertrekken, de kapel en de trappenhuizen waren ontworpen als onderdelen van één symmetrisch geheel.
thumb|De oostelijke staatsietrap van het paleis
Bijzonder zijn de twee vrijwel spiegelbeeldig aangelegde monumentale staatsietrappen. Zij moesten afzonderlijke routes bieden naar de appartementen van Elisabeth Farnese en haar zoon. Voor de vormgeving bestudeerde Rabaglio voorbeelden als het Palazzo Madama in Turijn, de Residentie van Würzburg en de trappen van de koninklijke paleizen van Madrid en Aranjuez. De brede trappen, bordessen, zuilen en wisselende zichtlijnen waren bedoeld om de opgang naar de staatsievertrekken een ceremonieel en theatraal karakter te geven.
De trappen werden in de jaren 1760 voorzien van beeldhouwwerk door onder anderen Hubert en Joaquín Dumandré en Andrés Bertrand. De sculpturale versiering omvat allegorische voorstellingen van de Spaanse monarchie, de jacht, de visserij, de dans, het theater en de architectuur. Het onvoltooid gebleven decoratieprogramma weerspiegelt de oorspronkelijke opzet van Riofrío als een representatieve koninklijke residentie en niet uitsluitend als jachthuis.
Interieur en collecties thumb|De negentiende-eeuws ingerichte eetzaal
De huidige inrichting van de staatsievertrekken is hoofdzakelijk gebaseerd op de periode waarin Frans van Assisi en Alfons XII het paleis gebruikten. Tot de voor het publiek ingerichte ruimten behoren de wachtzaal, de biljartzaal, de eetzaal, de dienstkamer bij de eetzaal, de slaapkamer van Frans van Assisi en het huisoratorium. In de dienstkamer bleef de oorspronkelijke goederenlift bewaard waarmee gerechten vanuit de lagergelegen dienstruimten konden worden aangevoerd.
In het oratorium werd een eerder aan het zicht onttrokken altaar hersteld. Daarnaast werd er opnieuw een cyclus van 149 schilderijen aangebracht met voorstellingen uit het leven van Christus. De overige vertrekken bevatten schilderijen uit de zeventiende tot en met de negentiende eeuw, wandtapijten, klokken, spiegels, meubelen, Franse porseleinen voorwerpen en andere vormen van toegepaste kunst. Een deel van deze objecten was historisch met Riofrío verbonden; andere stukken werden uit het Koninklijk Paleis van Madrid, La Granja, het Koninklijk Paleis van Aranjuez, El Escorial en het Koninklijk Paleis van El Pardo overgebracht om de negentiende-eeuwse inrichting te reconstrueren.
Het voormalige jachtmuseum behandelde de geschiedenis van de hofjacht, de ontwikkeling van jachtwapens, het beheer van wildpopulaties en de inheemse diersoorten van Spanje. De presentatie omvatte onder meer jachttrofeeën, historische wapens, schilderijen, prenten en natuurhistorische objecten. De museale inrichting wordt geleidelijk vernieuwd en verbonden met de natuurlijke geschiedenis van het omringende bosgebied.
Bos van Riofrío Het paleis wordt omgeven door het Bos van Riofrío, een ommuurd landgoed van ruim zeshonderd hectare. Het terrein heeft zijn samenhang grotendeels behouden doordat het eeuwenlang als koninklijk jachtgebied werd beheerd. Het bos maakt deel uit van het beschermde Europese netwerk Natura 2000 en ligt binnen beschermingszones voor vogels en andere diersoorten.
De vegetatie bestaat onder meer uit steeneiken, jeneverbessen, essen, populieren en wilgen, aangevuld met struiksoorten als tijm, rozemarijn en Spaanse lavendel. Tot de zoogdieren in het gebied behoren edelherten, damherten, konijnen en vossen. Daarnaast zijn er meer dan vijftig vogelsoorten waargenomen, waaronder de vale gier en de monniksgier. De aanwezigheid van vrij levende herten en damherten vormt een zichtbaar overblijfsel van de vroegere functie als koninklijk jachtdomein.
Externe link Koninklijk Paleis van Riofrío op de website van Patrimonio Nacional
Bronnen, noten en/of referenties
Categorie:Paleis in Spanje Categorie:Museum in Spanje Categorie:Barokarchitectuur Categorie:Segovia (provincie)