De Grenssloot is een afwateringssloot in het Peelgebied op de grens van de provincies Noord-Brabant en Limburg.

Van de vele grenssloten die in de loop der tijd als afscheiding tussen percelen in het hoogveen van de Peel gegraven zijn, ontstond de bekendste historische grenslijn naar aanleiding van het Tractaat van Venlo (1716). De sloot die tegenwoordig ontspringt op het driegemeentenpunt van Deurne, Griendtsveen (Horst aan de Maas) en Ysselsteyn (Venray) staat bekend als de Grenssloot.

Geografie en hydrologie Sinds de ruilverkaveling in de jaren 1950 en 1960 wordt het Maaswater dat door deze Grenssloot stroomt bij Nederweert ingelaten in de Noordervaart en bereikt het via het Kanaal van Deurne het driegemeentenpunt.

Vanaf dit punt volgt de Grenssloot de gemeentegrens met Griendtsveen naar de oude, kronkelige Lollebeek voorbij Castenray en komt tussen Oostrum en Swolgen uit in de Groote Molenbeek. Deze meandert vervolgens van Tienray tot Meerlo richting Wanssum, om via de lokale beekdelta en de haven van Wanssum in de Maas uit te monden.

thumb|Topografische kaart van Limburg

Geschiedenis van de Peelse grenssloten (1716–1900) De oudst bekende grenssloot in de regio ontstond naar aanleiding van het Tractaat van Venlo uit 1716. Dit verdrag werd gesloten om een einde te maken aan eeuwenoude grensgeschillen over het hoogveen tussen de Meijerij van 's-Hertogenbosch (met name de dorpen Deurne en Bakel) en het Gelderse Overkwartier (het Land van Kessel, waaronder Venray).

thumb|Kaart van de Peel (1707) door cartograaf Draak ten behoeve van het Tractaat van Venlo

In de winter van 1716-1717 werd er tussen de vastgestelde historische grenspalen — waaronder de Vredepaal, de Langerijserpaal en de Grotenberg — fysiek een greppel of sloot gegraven. Deze achttiende-eeuwse grenssloot markeerde de schuine (noordwest-zuidoost) grenslijn tussen Brabant en Limburg. Op historische kaarten, zoals de Kaart van de Peel door cartograaf Draak uit 1707 (Nationaal Archief) en de latere Kadastrale Atlas van 1832 (Minuutplans), staat deze grenslijn expliciet aangeduid als de waterscheidende en juridische grens.

Herinrichting en ontginning tot de Tweede Wereldoorlog In de periode na de Franse Tijd en met name vanaf het begin van de twintigste eeuw veranderde de functie van de Peel ingrijpend. Na grootschalige vervening door maatschappijen en gemeenten bleven er schrale, doornatte dalgronden achter.

Vanaf circa 1921 werd het ontginningsdorp Ysselsteyn gesticht. Om het afgegraven veenland geschikt te maken voor landbouw en veeteelt, voerde de Nederlandsche Heidemaatschappij (Heidemij) in de jaren 1920 en 1930 op grote schaal ontginningswerken uit. In het kader van de werkverschaffing werden door arbeiders strakke kavelstructuren en nieuwe afwateringssloten gegraven. Verschillende van deze sloten kregen de naam Grenssloot, omdat zij de scheiding vormden tussen specifieke gemeentelijke ontginningsblokken en perceelgrenzen.

Vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog onderging de oorspronkelijke achttiende-eeuwse grenssloot een ingrijpende transformatie. In 1939 liet de Nederlandse regering in het kader van de Peel-Raamstelling het Defensiekanaal (Peelkanaal) graven als militaire tankgracht. Dit kanaal werd voor het grootste gedeelte over het tracé van de oude achttiende-eeuwse grenssloot geprojecteerd, waardoor de oorspronkelijke grensstructuur hierin opging. In het kleine natuurgebiedje De Bult (Deurne) ligt nog een klein restant van die grenssloot uit 1716.

Ruilverkaveling en technische afwerking (jaren 1950–1960) Na de Tweede Wereldoorlog bleken de in de jaren 1920 en 1930 gegraven zandsloten gevoelig voor afkalving. Door de intensivering van de landbouw en het gebruik van zwaardere machines kalfden de onverharde zandtaluds van de afwateringssloten in de Peelse dalgronden snel af.

thumb|De Grenssloot bij de Timmermannsweg in Ysselsteyn (2015)

Tijdens de grootschalige Ruilverkaveling Ysselsteyn (uitgevoerd tussen circa 1952 en 1962 onder leiding van de Heidemij) werden de secundaire en primaire afwateringssloten in het gebied technisch aangepakt. Om de doorstroming te garanderen en afkalving te voorkomen, werden de taluds van de Grenssloot nabij onder meer de Timmermannsweg voorzien van betonbeschoeiing, betonnen profielelementen en betonplaten of grastegels. Deze cultuurtechnische ingreep gaf de twintigste-eeuwse Grenssloot zijn huidige, strakke aanzicht.

Zie ook Defensiekanaal Groote Molenbeek (Limburg) Kanaal van Deurne Lollebeek Nederlandsche Heidemaatschappij Noordervaart Tractaat van Venlo Ysselsteyn

Bronnen, noten en/of referenties

Deurnewiki: Tractaet van Venlo (1716) Nationaal Archief / Deurnewiki: Kaart van de Peel ten behoeve van het Tractaat van Venlo (1707), inventarisnummer 4.VTH 1707. Stichting Historie Ysselsteyn, Ontginning en ontwikkeling van het Peeldorp Ysselsteyn, Venray. Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC), Archief Raad van State, toegang 1: Proces-verbaal van het afpaal- en graafwerk langs de Peelgrens (1716-1717). A.P.G. Spamer, Deurnese toponiemen 721-1900, Heemkundekring H.N. Ouwerling, Deurne.

Categorie:Oppervlaktewater in Limburg (Nederland) Categorie:Geografie van Venray Categorie:Deurne (Nederland)