Sassanidisch Iberië (Georgisch: სასანური ქართლი Sasanoerli Kartli (Middelperzisch: 𐭥𐭫𐭥𐭰𐭠𐭭 wirōzān/wiruzān/wiručān) was de periode waarin het koninkrijk Iberië (Kartli, Oost-Georgië) onder de heerschappij van het Sassanidische Rijk stond. Deze periode omvat de tijd dat het gebied werd geregeerd door marzbans (gouverneurs) die werden aangesteld door de Sassanidische sjah, en later door het vorstendom Iberië.
Geschiedenis De Georgische koninkrijken werden al sinds de 3e eeuw betwist tussen de Sassaniden en het naburige rivaliserende Romeins-Byzantijnse Rijk. In de daaropvolgende honderden jaren slaagden zowel de Byzantijnen als de Sassaniden erin om de hegemonie over deze regio's te vestigen. In de weinige resterende periodes slaagden de Georgische koningen erin hun autonomie te behouden. Het Sassanidische bestuur werd voor het eerst gevestigd in het vroege Sassanidische tijdperk, tijdens de regering van koning Shapur I (240-270). In 284 verzekerden de Sassaniden de Iberische troon voor een Iraanse prins uit het Huis van Mihran, die later bekend werd onder zijn dynastieke naam Mirian III. Mirian III werd aldus het eerste hoofd van deze tak van de Mihraniden in het koninkrijk Iberië, bekend als de Chosroïden, waarvan de leden tot in de zesde eeuw over Iberië zouden heersen.
Het Romeins-Perzische vredesverdrag van Nisibis in 299 erkende de Romeinse soevereiniteit over Iberië en Armenië. In 363 werd de Sassanidische heerschappij hersteld door koning Shapur II (regeerperiode 309-379) toen hij Iberië binnenviel en Aspacures II als zijn vazal op de Iberische troon plaatste.
De aanhoudende rivaliteit tussen Byzantium en Sassanidisch Perzië om de suprematie in de Kaukasus, en de mislukte opstand (523) van de Georgiërs onder Goergen, hadden ernstige gevolgen voor het land. Daarna had de koning van Iberië slechts nominale macht, terwijl het land feitelijk door de Perzen werd geregeerd. Tijdens het bewind van Vezhan Buzmihr als marzban van Iberië suggereerden de hagiografieën uit die periode dat de "koningen" in Tbilisi slechts de status van mamasakhlisi hadden, wat "hoofd van het (koninklijke) huis" betekent. Toen Bakur III in 580 stierf, greep de Sassanidische regering van Perzië onder Hormazd IV (578-590) de gelegenheid aan om de Iberische monarchie af te schaffen. Iberië werd een Perzische provincie, bestuurd door middel van directe heerschappij door benoemde marzbans, wat een de jure voortzetting was van de de facto afschaffing van het Iberische koningschap sinds de jaren 520.
De Iberische edelen stemden zonder verzet in met deze verandering, terwijl de erfgenamen van het koningshuis zich terugtrokken in hun hooglandforten: de belangrijkste Chosroïden-lijn in Kacheti, en de jongere Goearamiden-tak in Klardzjeti en Dzjavacheti. De directe Perzische overheersing leidde echter tot hoge belastingen en een krachtige bevordering van het zoroastrisme in het overwegend christelijke land. Toen de Oost-Romeinse keizer Mauricius in 582 een militaire campagne tegen Perzië begon, verzochten de Iberische edelen hem daarom om te helpen de monarchie te herstellen. Mauricius reageerde en stuurde in 588 zijn beschermeling, Goearam I van de Goearamiden, als nieuwe heerser naar Iberië. Goearam werd echter niet tot koning gekroond, maar erkend als een regerend vorst en kreeg de Oost-Romeinse titel kouropalates. Het Byzantijns-Sassanidische verdrag van 591 bevestigde deze nieuwe herschikking, maar liet Iberië verdeeld in Romeinse en Sassanidische delen bij de stad Tbilisi. Mtscheta kwam onder Byzantijnse heerschappij te staan.
Goearams opvolger, de tweede regerende vorst Stefanus I, heroriënteerde zijn politiek richting Perzië in een poging een verdeeld Iberië te herenigen, een doel dat hij schijnbaar bereikte, maar dit kostte hem zijn leven toen de Byzantijnse keizer Herakleios Tbilisi aanviel in 626, tijdens de Byzantijns-Sassanidische Oorlog van 602-628, waarmee in 627-628 de definitieve Byzantijnse dominantie in het grootste deel van Georgië werd bereikt ten koste van de Sassaniden, tot de islamitische verovering van Perzië.
Bescherming, bouwactiviteiten en kolonisten Toen de Sassaniden hun overheersing in de Kaukasus vestigden, kregen ze een extra wapen dat ze tegen de Romeins-Byzantijnen konden gebruiken. De dynastie van gouverneurs (dat wil zeggen de bidakhsh) gevestigd in Armazi bood de Sassaniden bescherming van de route langs de Koera, evenals de noordelijkere route langs de Aragvi naar de Darjalkloof. Voorbij deze pas lag een gebied dat volgens Strabo bekend stond als "het land van de nomaden". Met de gevestigde Sassanidische hegemonie kon de inval van nomaden in het Sassanidische rijk worden belemmerd. De Iranoloog Anait Perichanjan legt uit dat naarmate de tijd verstreek en de druk van de Hunnenstammen vanaf het einde van de 4e eeuw toenam, het omkopen van de stammen waarschijnlijk ook een even belangrijk verdedigingsmiddel was geworden. De Sassanidische koning der koningen (shahanshah) Khusro I (r. 531–579) wist de Hunnen succesvol te rekruteren als hulptroepen, zoals bleek uit de Lazische Oorlog, maar hij sponsorde ook de bouw van vestingwerken op talrijke locaties in de omgeving van Tiflis - Gardman, Sughdabil en de Darjalkloof.
De koninkrijken van de Kaukasus, evenals Armenië, hadden vanaf de tijd van de vroege Scythische invasie van het gebied in het 1e millennium v.Chr. een Iraans bevolkingselement verworven. Tegen de tijd dat Khusro I zijn versterkingsactiviteiten uitvoerde, was er een groot aantal Iraniërs in deze regio gevestigd, waaronder Iberië. De invoering van het directe Sassanidische bestuur door Khusro I betekende dat, naar alle waarschijnlijkheid, talrijke niet-strijdende kolonisten samen met troepen en ambtenaren naar het gebied werden overgebracht. Het is vanwege deze ontwikkelingen dat de Georgische Passie van Sint Eusthatius van Mtskheta melding maakt van (onder andere) Perzische schoenmakers die in Mtscheta woonden en de zoroastrische religie en hun eigen gebruiken aanhingen. Na hun bekering tot het christendom konden een aantal van deze immigranten naar dit noordwestelijke deel van het rijk zich aanpassen aan de lokale cultuur.
Categorie:Geschiedenis van Georgië Categorie:Sassaniden Categorie:Koninkrijk Iberië