De Bork is een landhuis aan het Westeinde 38 in het Drentse Dwingeloo, gelegen binnen de gemeente Westerveld. Het pand werd in 1914 opgetrokken als zomerverblijf voor C. Westra van Holthe. Het gebouw vertoont stilistische verwantschap met de art nouveau en is aangewezen als rijksmonument.
Geschiedenis en toeschrijving
Het buitenverblijf werd gerealiseerd in opdracht van Cornelis Westra van Holthe, telg uit een vooraanstaand Drents geslacht. De oorspronkelijke bouwvergunning van het pand is niet bewaard gebleven in het archief van de gemeente Westerveld. In het artikel Elke Smallenbroek zijn eigen stijl in het Asser Historisch Tijdschrift van september 2026 schrijven de onderzoekers Kitty Janssen en Anthony Ruijtenbeek het ontwerp toe aan het Asser architectenbureau J. Smallenbroek en Zn, bestaande uit Jan Smallenbroek en diens zoon Albert Smallenbroek.
Janssen en Ruijtenbeek baseren deze toeschrijving ten eerste op de bestaande relatie die de familie Westra van Holthe in Assen al had met architect Jan Smallenbroek. Daarnaast wijzen zij op een aanbestedingsadvertentie in de Provinciale Drentsche en Asser Courant uit 1914 voor het verrichten van glas-, verf- en behangwerken aan een in aanbouw zijnd landhuis aan het Westeinde in Dwingeloo onder architectuur van Smallenbroek en Zoon. Omdat er in die specifieke periode aan het Westeinde geen ander landhuis is gebouwd, kan deze advertentie volgens de auteurs uitsluitend betrekking hebben op De Bork, waarmee het bouwjaar op 1914 kan worden gesteld.
Exterieur en terrein
Het deels onderkelderde landhuis telt een enkele bouwlaag en is opgetrokken in baksteen. Het geheel wordt gedekt door een afgeknot schilddak met Tuile du Nord-pannen, voorzien van schoorstenen en een geprofileerde daklijst op klossen, aangezet door uitkragend metselwerk in het fries. De gevelopbouw bestaat uit een hoogopgaande plint, wit pleisterwerk en een gemetseld fries. De vensters zijn uitgerust met gemetselde vensterbanken, luiken voor de onderramen, een geprofileerd kalf en roedenverdeelde bovenlichten onder een gemetselde hanenkam.
De asymmetrische voorgevel heeft een licht vooruitspringend middendeel met de oorspronkelijke paneeldeur, voorzien van ruitjes en gevat tussen zij- en bovenlichten met glas in lood. Boven de ingang bevindt zich een gemetselde dakkapel met een dubbel openslaand raam en een achtruits bovenlicht. Rechts van de voordeur bevindt zich een gekoppeld venster met zesruits bovenlichten en een houten dakkapel.
De linkergevel bezit een licht uitspringend bouwdeel met een gekoppeld keldervenster met diefijzers en een daarboven gesitueerd keukenvenster met zesruits bovenlichten. Aan deze zijde bevinden zich voorts een stoep met openslaande terrasdeuren, een schuifvenster en op de hoek een waterput. De verdieping aan deze gevel toont een gekoppeld venster onder een lessenaardak en een houten dakkapel met openslaand venster.
De achtergevel is uitgevoerd met een opgeklampte deur met drieruits bovenlicht, drie hoog geplaatste toiletraampjes en een uitspringend gevelvlak met een erker in de oorspronkelijke indeling. Hierboven bevindt zich een balkon met deuren onder vierruits bovenlichten. In het dakvlak is een kleine dakkapel met gekoppeld glas in lood aangebracht.
De rechterzijgevel heeft een symmetrische opbouw met in het midden een diepe veranda waarvan de zijwanden zijn voorzien van gekoppelde vensters met zesruits bovenlichten, terwijl de voorzijde geheel open is gelaten. De veranda biedt toegang tot het interieur via twee openslaande terrasdeuren met achtruits bovenlichten. Aan weerskanten bevindt zich een venster met zesruits bovenlicht. Op de verdieping bevindt zich een uitbouw onder lessenaardak met balkondeuren onder vierruits bovenlichten.
Het landhuis staat op een ruim bemeten perceel met volwassen groen, waaronder een rode beuk, enkele uitheemse boomsoorten en restanten van een prieeltje.
Interieur
Het interieur is sober van opzet, maar nagenoeg volledig in oorspronkelijke staat bewaard gebleven. Karakteristieke onderdelen zijn de met zwart-witte tegels belegde gang, houten deuromlijstingen met snijwerk bij alle binnendeuren en een steektrap met leuning en hekwerk.
Monumentale waardering
De Bork is ingeschreven als rijksmonument vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het pand geldt als een tastbare herinnering aan de sociaal-economische en historisch-ruimtelijke ontwikkeling van het Westeinde in de vroege twintigste eeuw. Daarnaast ontleent het buitenverblijf zijn belang aan de stilistische vormentaal, het materiaalgebruik en de hoge mate van gaafheid van exterieur en interieur. Tevens bezit het landhuis stedenbouwkundige betekenis door de beeldbepalende situering binnen het beschermde dorpsgezicht van het Westeinde. Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Dwingeloo
Categorie:Rijksmonument in Westerveld Categorie:Bouwwerk van Jan Smallenbroek Categorie:Bouwwerk van Albert Smallenbroek