Ulug depe (Turkmeens voor "grote van ver zichtbare heuvel") is een archeologische vindplaats uit de bronstijd, gelegen aan de voet van het Kopet-Dag-gebergte, in de Karakum-woestijn. De site ligt vlakbij Duşak, district Kaka in de provincie Ahal, in het zuidoosten van Turkmenistan. Ze beslaat ongeveer 13 hectare en ligt op een heuvel van ongeveer 30 meter hoog. De site toont de langste stratigrafische sequentie in Centraal-Azië vanaf het laat-neolithicum, zich uitstrekkend van de Jeituncultuur tot de pre-Achaemenidische periode.
Geschiedenis Aan het begin van de bronstijd was Ulug depe een welvarende landbouwstad, gelegen in een vruchtbaar gebied aan de noordelijke voet van de Kopet-Dag. Ze werd in 1930 ontdekt door Aleksandr Maroesjtsjenko. Eind jaren 1960 documenteerde de Sovjet-archeoloog Viktor Sarianidi het belang van Ulug depe en toonde aan dat de site bewoond was vanaf de neolithische periode (6e millennium v.Chr.) tot de Achaemenidische periode (1e millennium v.Chr.).
De onderstaande tabel presenteert de chronologie van Olivier Lecomte voor Zuid-Centraal-Azië en de site van Ulug depe: PeriodesDatationNeolithicum van het type Jeýtun6200 - 5000 v.Chr.Proto-kopertijd (Anau Ia)5200 - 4800 v.Chr.Vroege kopertijd (Namazga I)4800 - 4000 v.Chr.Midden-kopertijd (Namazga II)4000 - 3500 v.Chr.Late kopertijd (Namazga III)3500 - 3000 v.Chr.Vroege bronstijd (Namazga IV)3000 - 2500 v.Chr.Midden-bronstijd (Namazga V)2500 - 2200 v.Chr.Late bronstijd (Namazga VI)2200 - 1500 v.Chr.Late bronstijd (Margiana, Goňur-fase)2200 - 1800 v.Chr.Late bronstijd (Margiana, Togolok-fase)1800 - 1500 v.Chr.Vroege ijzertijd (Jaz I)1500 - 1100 v.Chr.Vroeg Dehistan1300 - 500 v.Chr.Voor-Achemenidisch en Acchemenidisch (Jaz II-III)1100 - 329 v.Chr.
Onderzoek De locatie is sinds 2001 het onderwerp van diepgaand onderzoek door het Centre français de recherches archéologiques Indus-Balochistan, Asie centrale et orientale, in samenwerking met de Nationale Dienst voor het Behoud, Onderzoek en Restauratie van Historische en Culturele Monumenten van Turkmenistan, onder leiding van Olivier Lecomte en daarna Julio Bendezu-Sarmiento. Archeologen uit andere landen, waaronder staatsdeskundigen op het gebied van historisch en cultureel behoud uit Abiward en studenten van de Universiteit van Parijs, namen deel aan de opgravingen. Het Archeologisch Onderzoekslaboratorium en het Musée Guimet, gefinancierd door het Franse Ministerie van Buitenlandse Zaken in 2007, namen ook deel aan het veldwerk. Gezien de ligging wordt Centraal-Azië beschouwd als een belangrijk centrum van interactie tussen de Elamitische beschaving, Mesopotamië en de Indusbeschaving.
Vondsten Een van de belangrijkste ontdekkingen was een versterkt kasteel van leemstenen, voorzien van muren met steunberen. Het kijkt uit over het lagere deel van de oude stad en dateert uit de vroege Achaemenidische periode. De exacte functie van de citadel is onbekend. Men vermoedt dat het een belangrijke residentie was, aangezien er sprake lijkt te zijn geweest van een bovenverdieping die later is ingestort. Naast hun functie voor verdediging en bewoning dienden sommige ruimtes duidelijk als opslagplaats. Een onderzoek dat in 2004 van start ging leverde kleifiguurtjes en andere artefacten op. Archeologen ontdekten diverse geometrische ornamenten en stenen beeldjes, evenals afbeeldingen van een vruchtbaarheidsgodin. Ook vonden ze druivenpitten, wat wijst op de aanwezigheid van een oude landbouwbevolking aan de voet van de Kopet-Dag - met name op locaties zoals Kara-depe, Namazgadepe, Altyndepe en Ilgynly-depe. Artefacten die bij Ulug depe zijn opgegraven, zijn te zien in het Ak Bugday-museum in Asjchabad.
Bij opgravingen van de lagen uit de late bronstijd werd ook een "persinstallatie" voor de bereiding van de Indo-Iraanse drank genaamd soma in het Sanskriet en haoma in het Avestisch. Dit apparaat, vergelijkbaar met de apparaten die in Goňur depe zijn gevonden, " ...bestond uit een enorme stenen vijzel en stamper, een druksteen met een halfronde uitstulping in het midden en, ernaast, een soortgelijke steen met een eveneens halfronde kom"
Goňur depe lijkt de centrale stad te zijn geweest van de oude Oxus-beschaving, ook wel bekend als het Archeologisch complex Bactrië-Margiana, daterend van rond 2000 v.Chr.
Onderzoek uitgevoerd door het Franse team in 2007 bracht verschillende belangrijke stadia in de kolonisatie van Ulug depe aan het licht. Er werden ook andere aardewerkscherven gevonden, waaronder vaatwerk uit de chronologische perioden Namazga III en Namazga IV.
Huidige situatie De locatie maakt deel uit van een van de acht archeologische parken van het land, namelijk dat van Abiwerd. Sinds 2004 is het doel geweest de overblijfselen te beschermen tegen verwering en erosie en hun zichtbaarheid te verbeteren. Het doel is om de plattegrond van de citadel te herstellen zoals die werd aangetroffen, dat wil zeggen door de grenzen van vóór de erosie te herstellen. Daarom wordt de site momenteel "gerestaureerd" in plaats van "geconcerveerd". Zo vormen arbeiders bijvoorbeeld stenen van 60 cm x 30 cm met dezelfde technieken als in de oudheid om de muren te versterken. De Turkmeense staat wil de locatie zo snel mogelijk voor toeristen openstellen.
Categorie:Archeologische vindplaats in Turkmenistan Categorie:Bronstijdvindplaats in Azië Categorie:Neolithische vindplaats in Azië Categorie:Kopertijdvindplaats in Azië