De Pliva-waterval (Bosnisch, Kroatisch, Servisch: ; cyrillisch: ) is een waterval in het centrum van de stad Jajce in Bosnië en Herzegovina. De waterval wordt gevormd op het punt waar de rivier de Pliva uitmondt in de Vrbas. Met een hoogte van circa 22 meter vormt het een van de opvallendste natuurlijke en toeristische bezienswaardigheden van het land, mede doordat de waterval zich direct onder de historische binnenstad bevindt.
Geografie en ontstaan De waterval ligt in het Centraal-Bosnië, op een hoogte van ongeveer 360 meter boven zeeniveau. De rivier de Pliva stroomt via een reeks meren en kleine stroomversnellingen richting Jajce, waar het water over een kalktufdrempel (travertijn) naar beneden stort in de kloof van de rivier de Vrbas.
Het kalktufgesteente waarover het water stroomt, is een sedimentair gesteente dat ontstaat door de afzetting van calciumcarbonaat uit het mineraalrijke rivierwater. Dit poreuze gesteente maakt de drempel van de waterval kwetsbaar voor natuurlijke erosie.
Geschiedenis en hydrografie Oorspronkelijk had de waterval een hoogte van circa 30 meter. In de 20e eeuw veranderde het waterdebiet van de Pliva aanzienlijk door menselijk ingrijpen in het stroomgebied, waaronder de aanleg van stuwmeren en waterkrachtcentrales stroomopwaarts. De afname van het regelmatige waterdebiet en schommelingen in de stroomsnelheid versnelden de erosie van de kalktuflaag, wat leidde tot gedeeltelijk afbrokkelen van de rand.
Tijdens de burgeroorlog in Bosnië en Herzegovina in de jaren 1990 liep de infrastructuur rond het stroomgebied schade op, waardoor het risico op het instorten van de drempel toenam. Na het conflict voerde de overheid van Bosnië en Herzegovina, in samenwerking met internationale experts, uitgebreide herstel- en consolidatiewerken uit. Tussen 2006 en 2011 werd het stroombed van de Pliva verstevigd met betonconstructies en werd de valpijp gestabiliseerd. Sinds de afronding van deze werkzaamheden heeft de waterval een stabiele hoogte van ongeveer 22 meter.
Toerisme en cultuur miniatuur|De historische houten watermolens (mlinčići) op de Pliva-rivier nabij Jajce vormen een beschermd nationaal monument en een populaire toeristische trekpleister. De Pliva-waterval is een bepalend element in het stadsgezicht van Jajce en wordt beschouwd als een van de weinige watervallen ter wereld die zich in een stedelijke omgeving bevindt. Het natuurschoon vormt samen met de middeleeuwse vesting van Jajce onderdeel van het cultuurlandschap dat is genomineerd voor de kandidatenlijst voor het UNESCO-Werelderfgoed.
Sinds 2014 worden er jaarlijks in augustus internationale schoonspringwedstrijden (klifduiken) georganiseerd bij de waterval. Professionele duikers springen hierbij vanaf een speciaal opgebouwd platform boven de waterval meer dan 20 meter naar beneden in de opvangkom van de Vrbas.
Categorie:Waterval Categorie:Geografie van Bosnië en Herzegovina