Herberg Het Onland is een Nederlandse herberg en restaurant aan de Rekhemseweg tussen Doetinchem en Gaanderen, op het grondgebied van de gemeente Doetinchem. De zaak is omstreeks 1790 gesticht en wordt sindsdien onafgebroken door zeven generaties van de familie Nijenhuis gerund. In 2016 werd Het Onland Hofleverancier. De naam Onland verwijst naar het drassige, oorspronkelijk onbruikbare stuk grond binnen het landgoed Slangenburg waarop de herberg werd gebouwd.
Geschiedenis Stichting en eerste generaties Omstreeks 1790 kreeg Gerrit Hendrik Nijenhuis het voor elkaar het meest drassige en als onbruikbaar beschouwde perceel binnen het landgoed Slangenburg te ontginnen en er een huis op te bouwen, dat de naam Het Onland kreeg. In 1793 trouwde hij op 29-jarige leeftijd met Gerritjen Jansen. Gerrit voorzag in zijn levensonderhoud als keuterboer, dagloner en herbergier. In 1826 werd de Rijksstraatweg Doesburg – Doetinchem – Terborg aangelegd, waardoor Het Onland aan een doorgaande verbinding kwam te liggen. In 1833 nam zoon Antonij Nijenhuis (tweede generatie) de herberg over na het overlijden van zijn moeder. In 1847 werd de Rijksstraatweg gedeeltelijk verhard en aangesloten op het nationale hoofdwegennet; pas in 1920 werd de weg met klinkers geplaveid.
Drankvergunning en Drankwet In 1871 nam Theodorus Nijenhuis (derde generatie) de zaak over na het overlijden van zijn vader. Met de invoering van de Drankwet in 1881 werd voor schenkvergunningen een formele aanvraag verplicht. Een jaar later, in 1882, kreeg Theodorus als eerste Nijenhuis officieel een drankvergunning van de gemeenteraad van Ambt Doetinchem voor het schenken en verhandelen van sterke drank. Volgens de overgeleverde gegevens werden in de twee voorkamers van Het Onland in dat jaar 475 liter sterke drank geschonken.
In 1885 werd in de directe omgeving de spoorlijn Zevenaar – Winterswijk in gebruik genomen, met onder meer een halte bij Gaanderen-Oosselt. In 1887 kwam neef Grades Antonius Nijenhuis (vierde generatie) op Het Onland wonen. Theodorus en zijn vrouw Elisabeth bleven kinderloos, waarna Grades de herberg en de diligence-onderneming overnam. In een advertentie in De Graafschapbode van 23 januari 1904 werd vermeld dat Grades naast de herberg ook een varkenshouderij dreef. Hij vierde in 1930 zijn vijftigjarig jubileum bij het katholieke kerkkoor van Gaanderen en overleed in 1933 op 83-jarige leeftijd.
Tweede Wereldoorlog In 1928 huwde Johannes Bernardus Nijenhuis (vijfde generatie) met Berendina Maria Elberts; samen verlegden zij het accent meer naar het boerenbedrijf. Tijdens de mobilisatieperiode in 1940 waren Nederlandse militairen op Het Onland gelegerd. In de eerste week van september 1944 arriveerden grote eenheden van de Waffen-SS in Zelhem; verschillende onderdelen werden ondergebracht in onder meer Halle-Nijman, op de Kruisberg, op de Slangenburg en op Het Onland.
Naoorlogse jaren en feestzaal In 1955 kocht het echtpaar Nijenhuis de boerderij van Hermanna Passman, vrouwe van de Slangenburg, waarmee Het Onland eigendom van de familie werd. Na het overlijden van Johannes Bernardus in 1957 op 64-jarige leeftijd nam zijn weduwe Dina dynamisch het roer over: zij liet de daele (de stalruimte) verbouwen tot een feestzaal, die later "De Deale" werd genoemd en plaats bood aan circa 230 personen. Het 175-jarig bestaan werd in 1965 uitbundig gevierd. Vanaf de jaren zestig werd Het Onland in de wijde omtrek bekend om zijn dansavonden, popmuziekconcerten en feesten, naast het reguliere café-restaurant. De laatste dansavond vond plaats in 1978.
Brand en heropening In 1979 nam zoon Willy Nijenhuis (zesde generatie) de herberg over. Op 2 mei 1980 werd het pand grotendeels verwoest door een grote brand. Onder grote belangstelling werd de herberg op 19 mei 1981 officieel heropend door de Doetinchemse burgemeester Havermans. In 1990 werd het 200-jarig jubileum gevierd. In 1996 nam de huidige uitbater Wilfried Nijenhuis (zevende generatie) de zaak over.
Hofleverancier Bij het 225-jarig jubileum in 2015 verscheen een gedenkboek over Het Onland, waaraan werd meegewerkt door onder meer Joke Battiato-Nijenhuis, Rob Wissink en Ton Maas. Op grond van de bewezen ouderdom van het bedrijf — sinds 1882 in bezit van een officiële drankvergunning — kon het predicaat Hofleverancier worden aangevraagd. Op 18 april 2016 werd het predicaat door de burgemeester en een wethouder van Doetinchem aan de familie Nijenhuis uitgereikt. Vanaf die dag mag Herberg Het Onland het Koninklijk Wapen voeren.
Ligging en omgeving Het Onland ligt aan de Rekhemseweg 175, even buiten de bebouwde kom van Gaanderen, aan de rand van het landgoed Slangenburg en aan het begin van recreatiegebied De Wrange. Tegenover de herberg stond in 1689 de eerste ijzergieterij van Nederland, een hoogoven die het in de streek voorkomende ijzeroer verwerkte tot kogels en gebruiksvoorwerpen; deze Rekhemse IJzermolen bleef tot omstreeks 1810 in bedrijf. De herberg ligt nabij Natuurpark Akkermansbeek en vormt startpunt 46 van het Achterhoekse wandelnetwerk. Het pand telt verscheidene zalen, waaronder De Opkamer, De Jachtkamer (oorspronkelijk het oudste deel van het huis), De Hooischuur, De Serre en de eerdergenoemde Deale.
Bibliografie Wilfried Nijenhuis e.a., Herberg Onland 1790-2015. Uitgeverij Doornweerdje, 2015.
Externe links Officiële website Herberg Het Onland Vermelding in het register Predicaat Hofleverancier
Zie ook Slangenburg Rekhemse IJzermolen Hofleverancier
Bronnen en referenties
Categorie:Bouwwerk in Doetinchem Categorie:Hofleverancier Categorie:Restaurant in Gelderland Categorie:Geschiedenis van Doetinchem