De Creoolse begraafplaats is een voormalige begraafplaats in Jodensavanne die bestemd was voor niet-joden. De begraafplaats dateert uit het begin van de 19e eeuw en stond bekend als Nengre Berpe (negerbegraafplaats).
De Creoolse begraafplaats maakt deel uit van het archeologisch en historisch erfgoed Jodensavanne en Cassipora. In 2009 is het door de Surinaamse overheid aangemerkt als nationaal monument. Sinds september 2023 staat het op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. De Stichting Jodensavanne is verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud en het in standhouden van het erfgoed. Het dagelijks beheer wordt uitgevoerd door de bewoners van het inheemse dorp Redidoti.
Voorgeschiedenis Door de contacten tussen Joodse mannen en Afrikaanse vrouwen ontstond er in de koloniale tijd een aanzienlijke groep mensen van gemengde afkomst. Zij leefden in Jodensavanne in de marge tussen de slaafgemaakten met Afrikaanse wortels en de Joodse planters en hun gezinnen. De verschillen in achtergrond waren bepalend voor de plek waar de bewoners na hun overlijden werden begraven. Joodse inwoners werden begraven op Beth Haim of op de nabijgelegen joodse begraafplaats Cassipora. Overleden slaafgemaakten werden over het algemeen zonder graftekens op een afgelegen plek op de plantage begraven. Nakomelingen van gemengde afkomst met een Joodse moeder werden begraven op een van de Joodse begraafplaatsen. Inwoners van gemengde afkomst met een Afrikaanse moeder en een Joodse vader werden in een apart grafveld begraven.
Aan het einde van de 18e eeuw raakte Jodensavanne in verval. Omstreeks 1770 begon de verhuizing van de Joodse kolonisten naar Paramaribo op gang te komen. Hun vertrek werd veroorzaakt door uitputting van de plantagegronden, schulden die niet meer konden worden afgelost en de voortdurende aanvallen van de Boni-marrons. In 1832 waren de plantages voor het grootste deel verlaten. De voormalige slaafgemaakten die in Jodensavanne achterbleven richten zich op de houthandel. Nengre Berpe werd vanaf het begin van de 19e eeuw de plek waar de vrijgeboren en vrijgemaakte Afro-Surinamers werden begraven. Jodensavanne heeft onder andere hierdoor voor vele Creoolse nazaten een spirituele waarde.
Creoolse begraafplaats Ter voorbereiding van de Unesco erfgoedstatus is tussen 1999 en 2002 een inventarisatie uitgevoerd van de graven die zich bevinden op de Creoolse begraafplaats. Van 141 graven zijn de grafmonumenten bewaard gebleven. Van 36 graven is de naam van de overledene achterhaald. Ze zijn begraven tussen tussen 1860 en 1959. Bekende familienamen zijn: Wijngaarde, Koorndijk, La Parra, Belliot, Lobles, Letterboom. In 2002 vond nog een laatste begrafenis plaats.
De meeste graven worden gemarkeerd door een houten grafpaal van bruinhart, een zware, duurzame houtsoort die een rode tot donkerbruine kleur heeft. Het zijn rechthoekige palen van ca. 1,8 meter hoog die rechtop in de grond staan. De kop van de paal is bewerkt en heeft een ronde vorm of de vorm van een hart. Op de brede kant van de paal zijn naam en overlijdensdatum gegrift. De grafpalen worden beschermd tegen erosie door een klein dakje van plaatijzer dat rood geschilderd is.
Een goed voorbeeld van een houten grafpaal staat op het graf van Louise Belliot. Tijdens conserveringsonderhoud in 2019 is het grafmonument schoongemaakt waardoor de tekst weer duidelijk leesbaar is: "Hier rust Louise Johanna Juliette Belliot geb. 14-11-1915 overl 23-4-1938".
Op de Creoolse begraafplaats zijn ook enkele stenen grafmonumenten geplaatst. Het graf van Abraham Garcia Wijngaarde bestaat uit een rand van rode bakstenen en wordt afgesloten met een natuurstenen grafzerk. Wijngaarden werd op 10 april 1828 in slavernij geboren en stief in 1915 als vrij man. Zijn moeder was van Afrikaanse afkomst. Het stenen graf geeft een indicatie voor de vooraanstaande positie die hij innam tijdens zijn leven.
Een eenvoudig stenen gedenkteken ligt op het graf van Kwassie Druiventak. Hij werd als slaaf geboren in 1824 of 1825 en was houtzager van beroep. De grafsteen is een plavuis met inscriptie die nog gedeeltelijk leesbaar is: "G. Kwassie Peto (?) Druiventak overl. 23-11-1873 oud 48 j."
Galerij
Zie ook Lijst van monumenten in Suriname
Categorie:Werelderfgoed in Suriname Categorie:Begraafplaats in Suriname