De Formatie van Ronquières is een formatie van gesteentelagen in de ondergrond van België. De formatie komt uit het Siluur en ligt aan het oppervlak in de riviervalleien verspreid over de provincies Henegouwen, Waals-Brabant en Namen. Ze behoort tot de Vroeg-Paleozoïsche sokkel van het Massief van Brabant.
Beschrijving De Formatie van Ronquières toont uit een kenmerkende turbidiet-opeenvolging. Ze bestaat uit grijze tot groengrijze, fijn parallel gelaagde moddersteen, leisteen en plaatselijk zandige of siltige peliet. Plaatselijk kan ze een kalkige of anoxische samenstelling hebben.
Turbidieten zijn afzettingen van de continentale helling en verheffing. Ze vormen door troebelingsstromen in diep zeewater. De Formatie werd afgezet in de Rheïsche Oceaan voor de zuidelijke rand van het voormalige continent Avalonia, waar het Massief van Brabant onderdeel van uitmaakte.
Een opvallend verschijnsel in de Formatie van Ronquières zijn de 'slump'-structuren. Deze ontstaan door instabiliteit van de helling, waardoor grote pakketten materiaal in een keer naar beneden glijden en er nog in zachte, ongeconsolideerde staat plooien vormen.
De Formatie van Ronquières is door middel van graptolieten en Chitinozoa gedateerd. Ze heeft een ouderdom in het Gorstiaan en is daarmee ongeveer 426 miljoen jaar oud. De oudste delen van de formatie behoren mogelijk tot het laatste Homeriaan.
Voorkomen De Formatie van Ronquières dagzoomt in de valleien van de Senette, Orneau, Gete en Dender alsmede langs het Kanaal Charleroi-Brussel. De bekendste ontsluitingen zijn in de omgeving van Ronquières - de typelocatie, Itter en Hasquempont. Langs de Orneau komen ontsluitingen voor bij Gembloux en Mazy.
De formatie loopt door in de ondergrond van de zuidelijke en zuidwestelijke rand van het Massief van Brabant, tot onder de provincies Oost- en West-Vlaanderen, maar naar het noorden is de formatie niet afgezet of door erosie verwijderd. In de omgeving van Brussel of Mechelen komt ze niet voor.
Bij de aanleg van het Kanaal Charleroi-Brussel zijn goede profielen vrijgekomen waarin de hoekdiscordantie met het Devoon zichtbaar is. Deze wordt wel de 'hoekdiscordantie van Ronquières' genoemd.
Stratigrafische relaties Net als de rest van het Siluur is de formatie tijdens de Brabantse deformatiefase vervormd. De top van de formatie ligt in alle ontsluitingen bij de Caledonische hoekdiscordantie (hoekdiscordantie van Ronquières) met het Devoon. Hier worden de stijlstaande en geplooide lagen uit het Siluur horizontaal afgesneden door de Groep van Bois de Bordeaux uit het Devoon. Op veel plaatsen bestaat de eerste laag boven de hoekdiscordantie uit het basisconglomeraat van het Formatie van Mautiennes. Deze is onderdeel van de Groep van Bois de Bordeaux en behoort tot het Givetiaan, zodat de discordantie een flink hiaat vertegenwoordigt: het Boven-Siluur en Onder-Devoon ontbreken.
In het uiterste westen van het verspreidingsgebied komen boven de Formatie van Ronquières nog jongere lagen uit het Siluur voor, deze behoren tot de Formaties van Rekkem (Pridoli) en Bellegem (Gorstiaan-Ludfordiaan).
De Formatie van Ronquières rust op de Formatie van Vichenet uit het Wenlock. Ook die formatie behoort tot het dikke turbidietpakket van het Silurische open-mariene bekken. Een verschil is dat de Formatie van Vichenet meer zandige lagen bevat. Tussen het Homeriaan en Gorstiaan werden de omstandigheden in het bekken rustiger en distaler.
Categorie:Lithostratigrafie van België Categorie:Lithostratigrafie van het Siluur