Nora Bateson (Hawaï, 13 april 1968) is een Amerikaans filmproducent, schrijver, docent en onderzoeker die zich bezighoudt met systeemdenken, complexiteit en de onderlinge relaties binnen levende systemen. Zij is vooral bekend van de documentaire An Ecology of Mind en van het door haar ontwikkelde begrip "warme data".
Leven en werk Bateson groeide op in een familie die sterk verbonden was met de wetenschap en de systeemtheorie. Haar vader Gregory Bateson was antropoloog, cyberneticus en systeemtheoreticus. In interviews heeft zij beschreven hoe het werk van haar vader haar eigen belangstelling voor relaties, context en complexiteit heeft beïnvloed.
Bateson werkt op het grensvlak van film, onderwijs en onderzoek. In haar werk probeert zij verschillende manieren van kennis en verschillende contexten met elkaar te verbinden. Een Zweeds interview uit 2016 besprak haar kritiek op een wetenschappelijke praktijk waarin complexe verschijnselen volgens haar te sterk in afzonderlijke onderdelen worden opgesplitst.
Ze vindt dat de manier waarop mensen in de westerse wereld omgaan met problemen, door alleen de symptomen aan te pakken, zorgt voor nog meer problemen. Sinds de jaren '90 waarschuwt ze voor het vastlopen van moderne samenlevingen, voor de ecologische crises, polarisatie, voor problemen die steeds hardnekkiger in elkaar grijpen en elkaar versterken – een polycrisis, volgens haar. Ze pleit voor een totaal andere manier van kijken naar maatschappelijke problemen, door te kijken naar de interacties tussen problemen, de relaties tussen mensen en hun omgeving.
Ze pleit voor liminaal leiderschap: een vorm van wederzijdse, alerte zorg en aandacht voor het welzijn van alle mensen en ecologische systemen. Dit soort leiderschap is niet te vinden in individuen; het bevindt zich juist "tussen" hen. Het is niet te vinden in organisaties, naties, religies of instituten, maar eveneens "tussen" deze entiteiten.
Werk in Nederland In 2024 was Bateson te gast bij de Nederlandse Rijksoverheid op uitnodiging van het Programma: 'Dialoog en Ethiek', dat ambtenaren ondersteunt bij het nadenken over morele dilemma's in hun werk.
An Ecology of Mind In 2011 verscheen de documentaire An Ecology of Mind, die Bateson schreef, regisseerde en produceerde. Hij ging in première op het Vancouver International Film Festival. De film behandelt het leven en het intellectuele werk van Gregory Bateson en bevat onder meer historisch filmmateriaal, foto's en opnamen van lezingen en interviews. Hij werd verkozen tot publieksfavoriet en won de Morton Marcus Documentary Feature Award op het Santa Cruz Film Festival van 2011, en werd door de Media Ecology Association onderscheiden met de John Culkin Award for Outstanding Praxis in the Field of Media Ecology.
Systeemdenken en warme data Een centraal begrip in Batesons werk is "warme data". Daarmee duidt zij op informatie over relaties en onderlinge afhankelijkheden binnen complexe systemen. Het begrip sluit aan bij haar bredere belangstelling voor de manier waarop verschijnselen vanuit verschillende contexten kunnen worden onderzocht.
Het concept werd verder uitgewerkt in de zogenoemde "warme data labs", groepsprocessen waarin deelnemers een vraagstuk vanuit verschillende contexten en relaties onderzoeken. In een beschrijving van het concept wordt warme data onderscheiden van informatie die verschijnselen hoofdzakelijk als afzonderlijke variabelen beschrijft.
Bateson gebruikt daarnaast het begrip "symmathesy", dat zij in haar werk toepast op systemen waarin door interactie wederzijds leren plaatsvindt. Zij beschreef het begrip voor het eerst uitvoerig in haar boek Small Arcs of Larger Circles.
International Bateson Institute Bateson is de oprichter en voorzitter van het in Zweden gevestigde International Bateson Institute, een onderzoeksgroep die gespecialiseerd is in complexe levende systemen en transcontextueel onderzoek naar menselijke en andere levende systemen. Het werk van het instituut en Batesons eigen onderzoek combineren elementen uit onder meer systeemtheorie, ecologie, kunst en sociale wetenschappen. Haar benadering is onderwerp geweest van interviews en besprekingen binnen de systeemwetenschappen.
Publicaties Bateson publiceerde verschillende boeken waarin zij haar ideeën over systeemdenken, relaties en complexiteit verder ontwikkelt.
In 2016 verscheen Small Arcs of Larger Circles: Framing Through Other Patterns. Het boek bestaat uit essays, reflecties en gedichten en behandelt onder meer systeemdenken, complexiteit, ecologie en wederzijds leren. In een bespreking in het tijdschrift Cybernetics and Human Knowing wordt aandacht besteed aan Batesons poging op een minder lineaire en meer relationele manier over systemen en ethiek na te denken.
In 2023 verscheen Combining, een verzameling essays, gedichten en beeldend werk. Het boek bouwt voort op Batesons werk rond warme data en behandelt onder meer communicatie, ecologie, onderwijs, gezondheid en relaties. Bateson besprak het boek in 2023 in een interview voor de podcast Semantic Reactions. Daarin kwamen onder meer systeemtheorie, communicatie, leren, interdependentie en context aan de orde.
In september 2026 verscheen Belly. Het boek behandelt volgens de bibliografische gegevens thema's die verband houden met familie, voedsel en complexe systemen.
Erkenning Bateson ontving in 2011 een Media Ecology Award voor An Ecology of Mind. In 2019 ontving zij de Neil Postman Award for Career Achievement in Public Intellectual Activity van de Media Ecology Association.
Bibliografie Jaar Titel Uitgever ISBN Notitie 2016 Small Arcs of Larger Circles Triarchy Press Essays, reflecties en gedichten 2023 Combining Triarchy Press Essays, gedichten en kunstwerken 2026 Belly Triarchy Press Thema's die verband houden met familie, voedsel en complexe systemen
Lidmaatschappen Club van Rome Taos Institute Bateson is voorzitter van de International Federation for Systems Research voor de periode 2026-2028.
Privéleven Bateson is een dochter van Gregory Bateson. Ze was gehuwd met drummer Dan Brubeck, de zoon van de jazzmusicus Dave Brubeck. Ze heeft twee kinderen.
Externe links International Bateson Institute Media Ecology Association
Categorie:Amerikaans filmproducent Categorie:Amerikaans schrijver