Een microspatel is een klein laboratoriuminstrument dat wordt gebruikt voor het hanteren, overbrengen en doseren van kleine hoeveelheden vaste stoffen, zoals poeders, kristallen en pasta's. Het instrument is doorgaans vervaardigd uit roestvast staal of kunststof en bestaat in verschillende vormen, waaronder uitvoeringen met een smal blad, een lepelvormig uiteinde of een combinatie daarvan.
Microspatels worden onder meer gebruikt in laboratoria, apotheken en andere omgevingen waarin kleine hoeveelheden stoffen nauwkeurig moeten worden behandeld. Buiten deze oorspronkelijke toepassingen hebben vergelijkbare kleine spatels en maatschepjes ook toepassing gevonden bij voedingssupplementen en zijn varianten ervan onderdeel geworden van verschillende recreatieve en populaire subculturen.
Laboratorium- en farmaceutisch gebruik In laboratoria worden spatels en microspatels gebruikt voor het opscheppen, overbrengen, mengen of aanbrengen van kleine hoeveelheden poedervormige en pasta-achtige stoffen. Roestvast staal wordt hiervoor veel gebruikt vanwege de mechanische duurzaamheid en bestendigheid tegen veel chemicaliën. Voor toepassingen waarbij kruisbesmetting moet worden voorkomen bestaan tevens wegwerpvarianten van kunststof.
Binnen farmaceutische en apotheekomgevingen worden vergelijkbare instrumenten gebruikt bij het verwerken en verdelen van kleine hoeveelheden poedervormige grondstoffen en geneesmiddelen. Het geringe formaat maakt het instrument met name geschikt voor stoffen waarvan slechts een kleine hoeveelheid nodig is.
Gebruik bij voedingssupplementen Met de groei van de markt voor geconcentreerde voedingssupplementen zijn zeer kleine maatschepjes ook bij consumenten terechtgekomen. Deze worden vaak aangeduid als micro scoops en geleverd bij of afzonderlijk verkocht voor poedervormige supplementen.
Dergelijke schepjes worden onder andere gebruikt voor geconcentreerde sportvoedingsproducten, zoetstoffen zoals stevia-extract en verschillende poedervormige voedingssupplementen en noötropica. Anders dan een analytische balans leveren dergelijke volumetrische schepjes doorgaans geen directe nauwkeurige massameting op; de massa die een vast volume bevat is onder meer afhankelijk van de bulkdichtheid, deeltjesgrootte en deeltjesvorm van het poeder.
Recreatief en subcultureel gebruik
Cocaïnelepels Kleine lepels en spatels werden in de twintigste eeuw tevens gebruikt voor het nasaal gebruiken van poedervormige drugs. Met name tijdens de sterke groei van recreatief cocaïnegebruik in de Verenigde Staten in de jaren 1970 ontstond een commerciële markt voor zogenoemde cocaine spoons of coke spoons.
Deze voorwerpen werden zowel als gebruiksvoorwerp als decoratief object verkocht. Sommige uitvoeringen werden verwerkt in sieraden, waaronder halskettingen en sleutelhangers. Het National Museum of American History van het Smithsonian Institution bezit verschillende voorbeelden uit de Amerikaanse drugparaphernalia-industrie uit deze periode.
Een bekend voorbeeld van de culturele verspreiding van het verschijnsel betrof de kleine plastic koffielepeltjes van McDonald's. Deze bleken door sommige gebruikers te worden gebruikt voor cocaïne, waarna het bedrijf het ontwerp van zijn koffielepeltje in 1979 wijzigde in een platte roerstaaf.
Nederlandse festivalcultuur en de term pepschep In Nederland worden kleine schepjes die uiterlijk overeenkomen met microspatels of cocaïnelepels in bepaalde uitgaans- en festivalculturen informeel aangeduid als een pepschep. De benaming verwijst naar het gebruik van dergelijke kleine schepjes voor het hanteren van geringe hoeveelheden poedervormige middelen.
De term komt vooral voor in informele taal rond uitgaan, festivals en recreatief drugsgebruik en is geen officiële laboratorium- of farmaceutische benaming.
Populaire cultuur Kleine lepels die verwijzen naar de cocaïnecultuur van de jaren 1970 en 1980 komen geregeld voor als decoratief object of visuele verwijzing in populaire cultuur.
In september 2026 kondigde Rockstar Games bijvoorbeeld de gelimiteerde merchandise-set Grand Theft Auto VI: The Goodtime State – Vice City Collection aan . De collectie bevat onder andere een door Rockstar omschreven Vice City Collectible Swizzle Spoon, een magnetische spiegel die eveneens als tray kan worden gebruikt, een sleutelhanger in de vorm van een scheermesje en stickers in een zogenoemde stash bag.
De combinatie sluit aan bij de beeldtaal rond recreatief cocaïnegebruik die in de jaren 1970 en 1980 ontstond en die sterk met de fictieve setting Vice City wordt geassocieerd. Rockstar beschrijft de lepel zelf uitsluitend als decoratieve swizzle spoon en noemt geen toepassing als drugsaccessoire.
Bronnen