De Hervormde Kerk van België (Frans: Église réformée de Belgique) was een gereformeerd protestants kerkgenootschap in België. Het kerkgenootschap ontstond uit de in 1837 opgerichte Société Évangélique Belge (Belgisch Evangelisch Genootschap), die zich in 1849 omvormde tot de Belgische Christelijke Zendingskerk (Frans: Église Chrétienne Missionnaire Belge). Aan het einde van de jaren 1960 werd de naam Hervormde Kerk van België aangenomen. Op 30 september 1978 besloot de kerk samen met de Protestantse Kerk van België en de Belgische classis van de Gereformeerde Kerken in Nederland tot vereniging in de Verenigde Protestantse Kerk in België (VPKB). De nieuwe kerk trad op 1 januari 1979 in werking.
Geschiedenis
Belgisch Evangelisch Genootschap De oorsprong van de Hervormde Kerk van België lag in het Réveil van de negentiende eeuw. In 1837 werd, mede met steun van de Britse British and Foreign Bible Society, de Société Évangélique Belge opgericht. De vereniging legde zich toe op evangelisatie en de verspreiding van de Bijbel. Zij stond organisatorisch los van de in 1839 gevormde Bond der Protestantse Evangelische Kerken van België, die door de Belgische overheid als vertegenwoordiger van de erkende protestantse gemeenten werd beschouwd.
Het evangelisatiewerk van het genootschap leidde tot het ontstaan van plaatselijke protestantse gemeenten. In 1849 kreeg de beweging een eigen kerkelijke organisatie onder de naam Belgische Christelijke Zendingskerk (BCZK), in het Frans Église Chrétienne Missionnaire Belge. Anders dan de door de staat erkende Bond der Protestantse Evangelische Kerken wilde de Zendingskerk onafhankelijk van de overheid functioneren en nam zij geen overheidssubsidies aan.
De kerk ontwikkelde gemeenten in verschillende delen van België. Haar werking was bijzonder aanwezig in het Franstalige landsgedeelte. Een historische synthese over Wallonië beschrijft de Zendingskerk als voortgekomen uit revivalistische stromingen en vermeldt dat zij door evangelisatiewerk een aanzienlijk aantal plaatselijke gemeenten tot stand bracht.
Samenwerking met andere protestantse kerken Hoewel de Belgische Christelijke Zendingskerk en de Bond der Protestantse Evangelische Kerken institutioneel gescheiden bleven, ontstonden in de twintigste eeuw vormen van samenwerking. In 1923 richtten beide kerkverbanden samen de Federatie van Protestantse Kerken van België op, waarbij ook andere protestantse denominaties aansloten. Het ging om een samenwerkingsverband en niet om een kerkelijke fusie.
Na de Tweede Wereldoorlog nam de interkerkelijke samenwerking verder toe. In 1950 werkten verschillende protestantse kerkverbanden mee aan de oprichting van de Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid te Brussel. De samenwerking werd eveneens bevorderd door gezamenlijke activiteiten op het gebied van Bijbelverspreiding, theologisch onderwijs en protestants godsdienstonderwijs.
Hervormde Kerk van België In 1969 besloot de synode van de Belgische Christelijke Zendingskerk de naam van het kerkgenootschap te wijzigen in Hervormde Kerk van België, respectievelijk Église Réformée de Belgique. In sommige institutionele en archivistische overzichten wordt 1970 als jaar van de naamswijziging vermeld. De nieuwe naam benadrukte de plaats van het kerkgenootschap binnen de gereformeerde traditie van het protestantisme.
Volgens de historische synthese van André Tihon telde de Église réformée de Belgique in 1978 37 gemeenten in Wallonië. De archieven van het kerkgenootschap omvatten daarnaast materiaal over onder meer evangelisatie, plaatselijke gemeenten, oecumene, theologische en ethische debatten, onderwijs, jeugdwerk en missionaire activiteiten.
Vereniging met andere protestantse kerken Vanaf het einde van de jaren 1960 intensiveerden de gesprekken over een verdere institutionele vereniging van protestantse kerken in België. De Protestantse Kerk van België was in 1969 zelf ontstaan uit de vereniging van de Protestantse Evangelische Kerk van België en de Belgische Methodistische Kerk. Ook de Belgische gereformeerde gemeenten, die historisch tot de Gereformeerde Kerken in Nederland behoorden, kregen in de jaren 1970 een zelfstandiger positie in België.
De Protestantse Kerk van België, de Hervormde Kerk van België en de Classis België van de Gereformeerde Kerken besloten op 30 september 1978 gezamenlijk een nieuwe kerk te vormen. De vereniging trad op 1 januari 1979 in werking onder de naam Verenigde Protestantse Kerk in België (Frans: Église Protestante Unie de Belgique). Daarmee hield de Hervormde Kerk van België op als zelfstandig kerkverband te bestaan.
De fusie was het resultaat van een langere toenadering. De drie betrokken tradities hadden voordien al samengewerkt binnen protestantse organisaties en instellingen. Historicus Pieter M. Bouman beschreef de eenwording als het resultaat van onderhandelingen die na de vorming van de Protestantse Kerk van België in 1969 werden voortgezet met zowel de Gereformeerde Kerken als de Hervormde Kerk van België.
Theologische en organisatorische kenmerken De Hervormde Kerk van België behoorde tot de gereformeerde of calvinistische traditie. De keuze voor de benaming Hervormde Kerk maakte die positionering explicieter. Haar negentiende-eeuwse voorganger, de Belgische Christelijke Zendingskerk, was ontstaan als evangelisatiebeweging en ontwikkelde vervolgens een eigen kerkelijke, synodale organisatie.
Het kerkverband combineerde daarmee twee kenmerken die zijn ontwikkeling bepaalden: de missionaire achtergrond van het negentiende-eeuwse Réveil en een gereformeerde kerkelijke identiteit. De zelfstandigheid tegenover de Belgische overheid was eveneens een belangrijk onderscheid met de Bond der Protestantse Evangelische Kerken, waarvan de synode wel een officiële representatieve functie tegenover de overheid vervulde.
Archief en nalatenschap Na de oprichting van de Verenigde Protestantse Kerk in België werden de archieven van de Hervormde Kerk en haar voorgangers opgenomen in de synodale archiefcollecties van de VPKB. De archiefreeks van het Belgisch Evangelisch Genootschap, de Belgische Christelijke Zendingskerk en de Hervormde Kerk van België bestrijkt de periode 1837–1978 en bevat stukken over zowel de centrale kerkorganisatie als de plaatselijke gemeenten.
Ook verschillende kerkgebouwen en plaatselijke gemeenten herinneren aan het vroegere kerkverband. Zo vermeldt het Vlaamse Agentschap Onroerend Erfgoed bij de geschiedenis van de protestantse kerk aan de Bexstraat in Antwerpen expliciet de overgang van de Belgische Christelijke Zendingskerk naar de Hervormde Kerk van België en vervolgens naar de Verenigde Protestantse Kerk in België.
Bronnen
Zie ook
Protestantisme in België Verenigde Protestantse Kerk in België Protestantse Kerk van België Gereformeerde Kerken in Nederland
Categorie:Protestantisme in België Categorie:Gereformeerd kerkgenootschap