De Gereformeerde Kerken in België waren gereformeerde protestantse gemeenten in België die vanaf het einde van de negentiende eeuw deel uitmaakten van de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN). De eerste gemeente werd in 1894 in Brussel geïnstitueerd. De Belgische gemeenten ressorteerden aanvankelijk onder de Nederlandse classis Dordrecht.
Voor regelmatig onderling overleg vormden de gemeenten omstreeks 1950–1951 de Kring België der Gereformeerde Kerken. Deze kring bezat geen zelfstandige kerkrechtelijke bevoegdheid. In 1974 kregen de Belgische kerken binnen het Nederlandse kerkverband een grotere mate van zelfstandigheid door de instelling van de Classis België. De Classis België ging vervolgens samen met de Protestantse Kerk van België en de Hervormde Kerk van België op in de Verenigde Protestantse Kerk in België (VPKB), die op 1 januari 1979 tot stand kwam.
Geschiedenis
Ontstaan De totstandkoming van gereformeerde kerken in België hing nauw samen met de kerkelijke ontwikkelingen in Nederland aan het einde van de negentiende eeuw. De Doleantie en de vorming van de Gereformeerde Kerken in Nederland in 1892 hadden ook gevolgen voor protestanten in België. Volgens kerkhistoricus Tom-Eric Krijger was de Nederlandse invloed op de vroege Belgische gereformeerde gemeenten aanzienlijk.
In Brussel werd op 30 december 1894 een gereformeerde kerk geïnstitueerd. De generale synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland besloot in 1896 de Brusselse gemeente in het kerkverband op te nemen en haar voorlopig bij de classis Dordrecht onder te brengen.
Daarna ontstonden ook gereformeerde gemeenten elders in Vlaanderen. Krijger noemt kerkstichtingen in Antwerpen (1899), Gent (1926), Mechelen (1938), Denderleeuw (1953) en Boechout (1955). De gemeenten bleven binnen het kerkverband van de GKN ressorteren onder de classis Dordrecht.
Evangelisatiewerk en Nederlandse ondersteuning De Belgische gemeenten waren organisatorisch en financieel nauw verbonden met de Nederlandse Gereformeerde Kerken. De generale synode van de GKN besloot in 1927 deputaten te benoemen voor het evangelisatiewerk in België. Dit orgaan werd later aangeduid als de Generale Deputaten voor de Zaken van de Belgische Kerken.
Het archief van de Belgische gereformeerde kerken laat zien dat de Nederlandse kerkelijke ondersteuning mede gericht was op de uitbouw van plaatselijke gemeenten en het evangelisatiewerk in België.
Kring België De behoefte aan regelmatig overleg tussen de in België gevestigde gereformeerde kerken leidde rond 1950–1951 tot de vorming van de Kring België der Gereformeerde Kerken. In historische aantekeningen van de VPKB wordt de kring omschreven als een samenwerkingsorgaan dat wel een structurele band tussen de gemeenten vormde, maar geen eigen kerkelijke bevoegdheid bezat.
De oprichting van de kring bevorderde niet alleen het contact tussen de gereformeerde gemeenten zelf, maar ook hun betrokkenheid bij het bredere Belgische protestantisme. De gemeenten namen onder meer deel aan activiteiten van de Federatie van Protestantse Kerken van België.
Classis België In de jaren zestig en zeventig nam de wens toe om de kerkelijke organisatie beter op de Belgische situatie af te stemmen. De classis Dordrecht stemde in 1973 in met het verzoek van de Belgische gemeenten om een afzonderlijke classis te vormen. Op 1 januari 1974 werd de Classis België ingesteld. De zes daarbij betrokken gemeenten waren Antwerpen, Boechout, Brussel, Denderleeuw, Gent en Mechelen.
De vorming van de Classis België betekende een grotere institutionele autonomie ten opzichte van Nederland, maar de classis bleef tot de kerkelijke eenwording deel uitmaken van de Gereformeerde Kerken in Nederland.
Toenadering tot andere Belgische protestantse kerken Vanaf de jaren zestig ontwikkelde zich een toenemende samenwerking met andere protestantse kerkgenootschappen in België. In 1968 sprak de gereformeerde organisatie zich uit voor verdere samenwerking met de toenmalige Protestantse Evangelische Kerk van België; later werd ook de Hervormde Kerk van België bij de eenheidsbesprekingen betrokken.
De toenadering maakte deel uit van een bredere ontwikkeling binnen het Belgische protestantisme. Naast kerkelijke gesprekken bestond er reeds samenwerking op terreinen als bijbelverspreiding, protestants godsdienstonderwijs en de opleiding van predikanten.
Vorming van de Verenigde Protestantse Kerk in België In de jaren zeventig werden de onderhandelingen over een landelijke kerkelijke eenwording geïntensiveerd. De drie betrokken kerkverbanden waren de Protestantse Kerk van België, de Hervormde Kerk van België en de Classis België van de Gereformeerde Kerken.
Op 8 april 1978 stemde de synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland in met de deelname van de Belgische gereformeerde kerken aan de vorming van de nieuwe kerk.
De constituerende synode van de Verenigde Protestantse Kerk in België vond plaats op 30 september 1978. De overgangsperiode liep tot het einde van dat jaar en op 1 januari 1979 trad de VPKB formeel in werking. Daarmee hield de Classis België als afzonderlijke kerkelijke structuur op te bestaan en gingen haar gemeenten verder binnen de VPKB.
Organisatie De gereformeerde kerken kenden een presbyteriaal-synodale bestuursvorm. Plaatselijke gemeenten werden bestuurd door een kerkenraad en waren via een classis verbonden met andere gemeenten. Tot 1974 behoorden de Belgische gemeenten tot de classis Dordrecht; tussen 1974 en 1978 vormden zij gezamenlijk de Classis België.
De Kring België, die aan de Classis België voorafging, was voornamelijk bedoeld voor onderling overleg en vormde geen zelfstandige kerkelijke bestuurslaag met de bevoegdheden van een classis.
Betekenis De Gereformeerde Kerken in België vormden een relatief kleine maar institutioneel herkenbare stroming binnen het Belgische protestantisme. Hun geschiedenis werd in belangrijke mate gekenmerkt door de verhouding tussen hun Nederlandse kerkelijke oorsprong en hun functioneren binnen de Belgische samenleving. Krijger beschrijft deze ontwikkeling als een proces waarin een aanvankelijk sterk op Nederland georiënteerde geloofsgemeenschap geleidelijk meer aansluiting zocht bij andere protestantse kerken en organisaties in België.
De vorming van de Kring België en vervolgens de Classis België markeerde deze ontwikkeling organisatorisch. De fusie van 1979 bracht de gereformeerde gemeenten uiteindelijk onder in een gezamenlijk Belgisch protestants kerkverband.
Literatuur
Zie ook Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid Verenigde Protestantse Kerk in België Gereformeerde Kerken in Nederland Protestantse Kerk van België Hervormde Kerk van België Protestantisme in België
Categorie:Protestantisme in België Categorie:Gereformeerd kerkgenootschap