De Palatini stemboeken zijn vier stemboeken voor resp. de superius, tenor, contratenor en bas die tussen 1528 en 1531 vervaardigd werden in het atelier van Petrus Alamire. De superius is de hoogste stem die nu aangeduid wordt met sopraan. Deze handschriften worden bewaard in de Vaticaanse Bibliotheek (MSS Cappella Palatini Latini 1976 -1979). De handschriften werden gemaakt voor Anna van Bohemen en Hongarije en haar echtgenoot aartshertog Ferdinand, de latere keizer Ferdinand I. In 1527 werden zij gekroond tot koning en koningin van Bohemen en Hongarije. De handschriften moeten zij als gift ontvangen hebben. Het is waarschijnlijk dat Maria van Hongarije de opdrachtgever voor het vervaardigen van de stemboeken was. Zij was aan het hof van haar tante Margaretha van Oostenrijk in Mechelen opgevoed, de plaats waar ook Petrus Alamire woonde en werkte. Na het overlijden van haar echtgenoot Lodewijk II van Hongarije in 1526 verbleef zij tot haar benoeming als landvoogdes in 1530 aan het hof van haar broer Ferdinand I en haar schoonzus Anna van Bohemen en Hongarije.
Herkomst De naam Palatini stemboeken is gebaseerd op het feit dat de handschriften eerst deel uitmaakten van de collectie van de Bibliotheca Palatina in Heidelberg. Dat was oorspronkelijk de bibliotheek van het Paltsgraafschap aan de Rijn. In 1618 brak de Boheemse Opstand uit. De opstandelingen kozen Frederik V van de Palts tot hun nieuwe koning. Het Boheemse leger werd in november 1620 verslagen in de Slag op de Witte Berg, waarna de opstand uiteen viel. De oorlog verplaatste zich hierna naar het Rijnland. In 1621 bezette Maximiliaan I een deel van de Palts en in augustus 1622 werd Heidelberg ingenomen door de troepen van de Katholieke Liga. Maximiliaan, een verwant van Frederik V, beiden waren van het huis Wittelsbach, wou de bibliotheek aanvankelijk meenemen naar München. Hij was voor zijn benoeming tot keurvorst van het Heilige Roomse Rijk echter ook afhankelijk van de steun van de paus. Hij schonk dus het grootste deel van de Bibliotheca Palatina waaronder deze stemboeken aan Gregorius XV die deze onderbracht in de Vaticaanse Bibliotheek. Het is onduidelijk hoe de stemboeken in de Bibliotheca Palatina waren terecht gekomen.
Inhoud van de stemboeken
De handschriften bevatten 38 motetten van de componisten Pierre de la Rue, Adriaan Willaert, Martin Agricola, Josquin des Prez, Noel Bauldeweyn, Heinrich Isaac, Pierrequin de Thérache, Jean Richafort, Antoine de Févin, Jean Mouton en Mathieu Gascongne. Tien composities zijn anoniem gebleven. Twaalf van deze motetten komen ook voor in VienNB 15941, een van de koorboeken van Raimund Fugger. Het bewaard gebleven oeuvre van Petrus Alamire bevat uit 51 handschriften of sets daarvan. Naast deze twee handschriften komen manuscripten met alleen motetten verder alleen voor in VienNB 18825 eveneens een koorboek van Raimund Fugger en het koorboek van Hendrik VIII.
Ieder stemboek heeft vier secties. De eerste sectie refereert duidelijk aan de beoogde ontvanger, Anna van Bohemen en Hongarije. In deze sectie wordt de naam Anna sterk benadrukt. Er zijn vier composities over Anna in haar hoedanigheid als moeder van de Maagd Maria. Hiernaast is er nog een motet opgenomen dat al eerder gecomponeerd was voor Anna van Bretagne. Composities met het thema de heilige Anna waren zeer gewild bij de hoge adel en vorsten in de eerste helft van de zestiende eeuw. Het bood mogelijkheden voor het verbeelden van associaties tussen hun eigen dynastie en die van de Heilige Maagschap,de veronderstelde uitgebreide familie van Jezus via de vermeende huwelijken en daarmee samenhangende verwantschappen met zijn veronderstelde grootmoeder, de heilige Anna. Het was vooral in de Nederlanden en Duitsland een geliefd thema in de schilder- en beeldhouwkunst dat verbeeld werd in familieportretten. Ook in de muziek was dit thema echter aanwezig.
De tweede sectie benadrukt vooral de naam van Maria. De derde sectie heeft tien motetten en benadrukt de rol van Christus en de kruisiging. De vierde en grootste sectie heeft composities handelend over zowel Maria en Christus met tekstonderdelen die afkomstig zijn uit het Hooglied.
Zie ook De overige handschriften van Petrus Alamire in de Vaticaanse Bibliotheek zijn Chigi codex Koorboeken van Leo X . Drie handschriften
Voor alle 51 bewaarde handschriften van Alamire Lijst van muziekhandschriften van Petrus Alamire
Categorie:16e-eeuws boek