De pausverkiezing van 1261 vond plaats van 26 mei tot 29 augustus 1261, volgend op het overlijden van paus Alexander IV, en leidde tot de verkiezing van Jacques Pantaléon als paus Urbanus IV.
Deze pausverkiezing was sensu stricto nog geen conclaaf, omdat de kardinalen niet werden opgesloten.
Achtergrond Alexander IV had zijn pontificaat grotendeels gewijd aan de strijd tegen Manfred van Sicilië, de onwettige zoon van keizer Frederik II. Zijn pogingen om buitenlandse vorsten te bewegen de Siciliaanse kroon te aanvaarden waren mislukt, en de pauselijke positie in Italië was verzwakt. Toen Alexander IV in Viterbo overleed, bevond de Kerk zich in een strategisch moeilijke situatie: Manfred had zijn macht in Zuid-Italië geconsolideerd, terwijl de pauselijke partij verdeeld was en geen duidelijke leider had. De kardinalen waren bovendien sterk gepolariseerd tussen pro- en anti-Hohenstaufen facties. In deze context was het moeilijk een kandidaat te vinden die zowel politiek aanvaardbaar als bestuurlijk capabel was.
Verloop De kardinalen kwamen samen in Viterbo, maar de onderhandelingen verliepen moeizaam. Uiteindelijk richtten de kardinalen hun aandacht op een figuur buiten hun eigen midden: Jacques Pantaléon, een Franse geestelijke die Patriarch van Jeruzalem was en eerder als pauselijk legaat in het Heilige Roomse Rijk had gewerkt. Zijn reputatie als diplomaat, zijn afstand tot de interne facties van de Romeinse Curie en zijn internationale ervaring maakten hem tot een compromisfiguur. Op 29 augustus 1261 werd hij unaniem gekozen tot paus. Hij nam de naam Urbanus IV aan en werd kort daarna in Viterbo gekroond. Zijn verkiezing was uitzonderlijk, omdat hij geen kardinaal was en dus van buiten het College werd gekozen, iets wat in de 13e eeuw zelden voorkwam.
Nasleep Urbanus IV zette onmiddellijk de strijd tegen Manfred voort en zocht steun bij buitenlandse vorsten. Hij speelde een sleutelrol in de uitnodiging aan Karel I van Napels, de broer van de Franse koning, om de Siciliaanse troon op zich te nemen. Deze beslissing zou uiteindelijk leiden tot de nederlaag van Manfred in de Slag bij Benevento (1266), enkele jaren na Urbanus' dood. Daarnaast stond Urbanus IV bekend om zijn aandacht voor kerkelijke hervorming en liturgie; hij stelde onder meer het feest van Sacramentsdag in op basis van de visioenen van Juliana van Cornillon.
1261 Categorie:Christendom in de middeleeuwen Categorie:1260-1269