De Nationaal-Socialistische Beweging in Vlaanderen (NSBiV), ook aangeduid als NSB voor Vlaanderen (NSBvV), was een kleine Vlaamse nationaalsocialistische politieke beweging tijdens de Tweede Wereldoorlog. De organisatie ontstond in de zomer van 1940 rond de voormalige activist Piet van Rossem sr. en stond aanvankelijk in verbinding met de Nederlandse Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van Anton Mussert.
De NSBiV combineerde een Groot-Nederlandse of Dietse oriëntatie met een uitgesproken nationaalsocialistische en Groot-Germaanse ideologie, waarbij Nazi-Duitsland een centrale plaats kreeg. De beweging bleef politiek marginaal en ondervond tegenwerking van de Duitse bezettingsautoriteiten. Eind 1942 ging zij op in de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVlag); in 1943 was haar zelfstandige activiteit volledig beëindigd.
Oprichting Piet van Rossem sr., een voormalige activist die voor de oorlog in Zwolle woonde, keerde in de zomer van 1940 samen met zijn zoon Piet van Rossem jr. naar Vlaanderen terug. In augustus 1940 beloofde Anton Mussert hem een bedrag van 2.000 gulden om in Vlaanderen politieke activiteiten op te zetten. Volgens historicus Bruno De Wever werd dat bedrag in twee schijven uitbetaald. Ook het NSB-weekblad Volk en Vaderland besteedde in deze beginperiode gunstige aandacht aan Van Rossem.
Over de precieze samenstelling van de groep stichters bestaan kleine verschillen tussen de bronnen. De Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging noemt Piet van Rossem sr. als initiatiefnemer. Historicus Robby Van Eetvelde vermeldt daarnaast Bert Van Boghout en Piet van Rossem jr. als medestichters en situeert de oprichting omstreeks juli–augustus 1940. Van Boghout kreeg binnen de organisatie onder meer verantwoordelijkheid voor de Antwerpse regio.
De NSBiV moet niet worden verward met de vrijwel gelijknamige Nationaal-Socialistische Beweging Vlaanderen (NSBV), een andere kleine nationaalsocialistische groepering die in dezelfde periode rond de Antwerpse advocaten Jozef Strijckers, Dries Van Rompaey en Jan Baptist Bellefroid ontstond.
Ideologie en organisatie De NSBiV oriënteerde zich organisatorisch op de Nederlandse NSB, maar haar politieke programma was tegelijkertijd op Vlaanderen en op een bredere Germaanse ordening gericht. De beweging wilde Vlaanderen binnen een Groot-Nederlandse constellatie plaatsen, terwijl zij Duitsland als het centrale land binnen een veronderstelde Germaanse gemeenschap beschouwde. De nationaalsocialistische staatsopvatting en het raciale denken van het Duitse nationaalsocialisme vormden wezenlijke onderdelen van haar ideologie.
De oudere Encyclopedie van de Vlaamse Beweging omschreef het programma als nieuw-activistisch. Daarin werd een verenigd Nederland voorgestaan dat zelf nationaalsocialistisch en niet parlementair-democratisch zou zijn en dat deel zou uitmaken van een bredere Germaanse orde.
Ook de interne organisatie vertoonde overeenkomsten met die van de Nederlandse NSB. Volgens Van Eetvelde beschikte de NSBiV over een paramilitaire Weerafdeling (WA), naar Nederlands voorbeeld. De beweging had haar voornaamste activiteit in Antwerpen en Gent.
Een intern NSB-rapport uit november 1940 stelde het ledental op ongeveer vijfhonderd. De Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging beoordeelt dat cijfer echter als duidelijk te hoog; ander onderzoek spreekt eveneens slechts van maximaal enkele honderden leden. De NSBiV bleef daarmee een kleine organisatie zonder brede politieke aanhang.
Relatie met de Nederlandse NSB en de bezetter Van Rossem presenteerde de NSBiV als nauw verbonden met Mussert en de Nederlandse NSB. De financiële steun vanuit Nederland maakte die relatie in de beginfase reëel, maar zij leidde tevens tot conflicten. De concurrerende NSBV probeerde eveneens contacten met Mussert te onderhouden, waardoor de twee bijna gelijknamige bewegingen elkaar in Antwerpen in de weg liepen.
De Duitse bezettingsautoriteiten stonden bovendien terughoudend tegenover de vele kleine nationaalsocialistische en Groot-Germaanse splintergroepen in Vlaanderen. De Wever wijst erop dat dergelijke groepen weinig aanhang hadden en door het Duitse militaire bestuur nauwelijks bruikbaar werden geacht, mede vanwege hun onderlinge verdeeldheid. De Duitse tegenstand tegen Van Rossems optreden zette ook de Nederlandse NSB onder druk om afstand van hem te nemen.
De tegenwerking had concrete gevolgen voor de NSBiV. Propagandamateriaal van de beweging werd door de Duitse autoriteiten in beslag genomen en Piet van Rossem jr. werd gedurende ongeveer een maand gevangengezet. Piet van Rossem sr. ondervond later bovendien moeilijkheden om vanuit Nederland toestemming te krijgen om naar Vlaanderen te reizen.
Concentratiepoging en einde Begin maart 1941 probeerden de kleine nationaalsocialistische formaties hun onderlinge verdeeldheid te overwinnen. In Gent kwam een beginselakkoord tot stand tussen de NSBiV, de concurrerende NSBV en het Verdinaso, met de bedoeling tot samenwerking op Dietse en nationaalsocialistische grondslag te komen. Het akkoord kreeg geen blijvende praktische betekenis. De politieke situatie veranderde in mei 1941 door de concentratie rond het VNV, waarbij het Verdinaso en Rex-Vlaanderen in die grotere formatie werden opgenomen.
De NSBiV bleef daarna nog enige tijd afzonderlijk bestaan, maar slaagde er niet in een politieke rol van betekenis te verwerven. Tegen het einde van 1942 werd over aansluiting bij de radicaal nationaalsocialistische en Groot-Germaanse DeVlag onderhandeld en ging de NSBiV uiteindelijk in die organisatie op. Van Rossem zelf kon daarbij nauwelijks nog in Vlaanderen optreden doordat hem toestemming om vanuit Nederland naar België te reizen werd geweigerd.
Volgens de oudere Encyclopedie van de Vlaamse Beweging was de zelfstandige activiteit van de NSBiV in 1943 geheel afgelopen en werd de beweging definitief ontbonden. Daarmee eindigde het korte bestaan van een organisatie die, ondanks steun vanuit de Nederlandse NSB in haar beginfase, nooit meer dan een marginale positie binnen de Vlaamse politieke collaboratie had weten te bereiken.
Referenties
Categorie:Nationaalsocialistische partij Categorie:Vlaamse politieke partij Categorie:Collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog