Diamantschool van Nijlen is de historische benaming voor de diamantgerichte oorsprong van de gemeentelijke secundaire school in Nijlen die later bekend werd als het Gemeentelijk Instituut voor Technisch Onderwijs (GITO) en vervolgens als githo nijlen. De eigen schoolgeschiedenis dateert de oprichting van de diamantschool in 1964. Een erfgoedinventaris vermeldt 1965 als oprichtingsjaar van het Githo en beschrijft de school als een initiatief om geschoolde vakmensen voor de diamantnijverheid te vormen. Volgens Het Nieuwsblad bestond de opleiding diamant van 1965 tot 1994. De beëindiging van deze opleiding in 1994 betekende niet het einde van de school zelf; githo nijlen bleef als onderwijsinstelling bestaan en breidde zijn studieaanbod in andere richtingen verder uit.
Achtergrond De ontwikkeling van de diamantschool hing samen met de diamantnijverheid die vanaf het einde van de 19e eeuw in Nijlen en andere delen van de Antwerpse Kempen ontstond. Jan Eduard Claes, die het diamantslijpen in Borgerhout had geleerd, vestigde zich in 1876 in Nijlen. Hij werkte er aanvankelijk met een eenvoudige slijpmolen en liet in 1885 een diamantfabriek aan de Kesselsesteenweg bouwen.
Onder invloed van de nabijgelegen Antwerpse diamanthandel groeide de diamantbewerking vervolgens sterk. De Inventaris Onroerend Erfgoed beschrijft hoe Nijlen, mede door zijn eigen diamantschool, uitgroeide tot het grootste diamantcentrum buiten de stad Antwerpen. In de gemeente ontstonden zowel grotere slijperijen als kleine werkplaatsen waarin diamant in familieverband werd bewerkt.
Oprichting en diamantopleiding Volgens de eigen geschiedschrijving van githo nijlen werd de school in 1964 opgericht als diamantschool en telde zij aanvankelijk 170 leerlingen. Een gemeentelijk onderzoek naar de schoolsite vermeldt eveneens 1964 als jaar van oprichting van de Diamantschool.
Andere bronnen dateren het begin van het diamantgerichte onderwijs een jaar later. De erfgoedbeschrijving van de historische diamantwerkplaats Lieckens stelt dat in de sector vanaf omstreeks 1960 steeds hogere eisen aan het beroep werden gesteld en dat Nijlen met de oprichting van het Githo in 1965 daarop probeerde te antwoorden door geschoolde vakmensen op te leiden. Ook Het Nieuwsblad situeert de eigenlijke opleiding diamant tussen 1965 en 1994. Het verschil tussen 1964 en 1965 in de bronnen kan daardoor samenhangen met het onderscheid tussen de oprichting van de school en het begin van de specifieke diamantopleiding.
De opleiding stond in directe relatie tot de plaatselijke arbeidsmarkt. Diamantbewerking was in Nijlen en de omliggende dorpen gedurende een groot deel van de 20e eeuw een belangrijke bron van werkgelegenheid. De school voorzag in een formele opleiding op een moment dat vakkennis voordien in belangrijke mate binnen bedrijven, ateliers en families werd doorgegeven.
Verbreding van de school De onderwijsinstelling ontwikkelde zich geleidelijk buiten haar oorspronkelijke functie als diamantschool. Tijdens het schooljaar 1988-1989 veranderde de naam Gemeentelijk Instituut voor Technisch Onderwijs (GITO) in Gemeentelijk Instituut voor Technisch en Handelsonderwijs (Githo), nadat ook een handelsafdeling was uitgebouwd. In het schooljaar 2016-2017 begon de school eveneens met algemeen secundair onderwijs. De instelling gebruikt tegenwoordig de naam githo nijlen.
Neergang van de diamantnijverheid en einde van de opleiding De terugval van de Kempense diamantnijverheid zette volgens de erfgoedinventaris rond 1960 in. Vanaf 1970 daalde de werkgelegenheid verder; concurrentie uit lageloonlanden wordt daarbij als een van de voornaamste oorzaken genoemd. ETWIE noemt naast de verplaatsing van productie naar lageloonlanden ook technologische vernieuwingen en toegenomen overheidscontrole als factoren in het verdwijnen van de diamantbewerking als plattelandsnijverheid.
Ook het aantal actieve slijperijen nam sterk af. De erfgoedinventaris vermeldt voor Nijlen nog 62 werkplaatsen in 1982, 50 in 1985 en 27 in 2006. Tegen deze achtergrond verdween uiteindelijk ook het gespecialiseerde diamantonderwijs. De diamantopleiding van het Githo eindigde in 1994. De onderwijsinstelling zelf werd echter niet opgeheven.
Erfgoed De herinnering aan de Kempense diamantnijverheid wordt onder meer bewaard in het industrieel erfgoed van Nijlen. Een belangrijk voorbeeld is de voormalige Slijperij Lieckens aan de Spoorweglei. De slijperij werd tussen 1908 en 1910 gebouwd, bleef nadien grotendeels in haar historische vorm bewaard en sloot in 1985. In 2008 werd de werkplaats als monument beschermd. Het Agentschap Onroerend Erfgoed omschrijft haar als de laatste nagenoeg volledig uitgeruste vooroorlogse diamantwerkplaats uit de streek.
Naast de slijperij werd het Kempens Diamantcentrum opgericht. Het bezoekerscentrum opende in augustus 2014; de restauratie van de historische slijperij werd in 2016 afgerond. Het centrum behandelt de geschiedenis, technieken en herinneringscultuur van de diamantbewerking in de Kempen. Het is gevestigd aan Spoorweglei 42 in Nijlen. Het Kempens Diamantcentrum is een erfgoed- en bezoekerscentrum en geen voortzetting van de voormalige diamantopleiding.
Zie ook Kempens Diamantcentrum
Externe link Diamantbewerking in de Kempen
Categorie:Nijlen Categorie:Belgische diamantindustrie Categorie:Onderwijs in Antwerpen (provincie)