Luigi Zampa (Rome, 2 januari 1905 – aldaar, 16 augustus 1991) was een Italiaanse filmregisseur.
Zampa voegde niet alleen een satirisch element toe aan het Italiaans neorealisme, hij droeg ook bij tot het ontstaan van het Italiaanse filmgenre van de commedia all'italiana. Hij hoort zo in het rijtje thuis van Mario Monicelli, Luigi Comencini, Antonio Pietrangeli, Nanni Loy en Ettore Scola. Hij draaide hoofdzakelijk komedies
Leven en werk Afkomst en opleiding Zampa was de zoon van een spoorwegarbeider uit Rome die het socialisme aanhing. Zijn moeder was een naaister afkomstig uit Puglia. Nadat hij het beroepsonderwijs had gevolgd, vond Zampa werk bij de stad Rome.
In 1930 debuteerde hij als dramaturg met stukken die in verscheidene toneelzalen werden opgevoerd. In 1934 schreef hij zich in aan de Scuola nazionale di cinema van de Accademia Nazionale di Santa Cecilia. Hij behaalde het diploma van regisseur in 1937. Als medestudenten had hij onder meer Pietro Germi en Antonio Pietrangeli en als docent onder meer de bekende en ervaren filmregisseur Alessandro Blasetti. Jaren veertig en vijftig: de productiefste periode Neorealisme In 1947-1948 leverde hij drie films af met neorealistische inslag. De aan het einde van de Tweede Wereldoorlog gesitueerde tragikomedie Vivere in pace (1947) voerde Aldo Fabrizi, een icoon van het neorealisme, op als een boer die vlak voor de komst van het Amerikaanse leger wordt neergeschoten door een Duitse patrouille. In het bittere drama L'onorevole Angelina (1947) belichaamde Anna Magnani, nog een icoon van het neorealisme, een toegewijde volksvrouw. Zij woont met haar gezin in miserabele omstandigheden in een vervallen in overstromingsgebied gelegen wijk en groeit uit tot de aanvoerster van een protestbeweging van huisvrouwen.
Zampa werkte voor het eerst samen met de antifascistische schrijver Vitaliano Brancati voor Anni difficili (1948). Dit drama vertelt het door Brancati bedachte verhaal van een bescheiden stadsbediende die onder Mussolini verplicht wordt lid te worden van de Partito Nazionale Fascista, zo niet verliest hij zijn werk. Na de oorlog ontslaat zijn baas hem omdat hij lid was van de PNF. Trilogie over het naoorlogse Italië Anni difficili werd het eerste deel van een trilogie over corrupte en/of opportunistische politici in het naoorlogse Italië. Ook het onderwerp van de twee volgende delen nam Brancati voor zijn rekening. Het tweede deel, de komedie Anni facili (1953), voert een moreel hoogstaande leerkracht ten tonele die op aandringen van zijn vrouw naar Rome verhuist. Om het dure leven in de grootstad beter aan te kunnen, aanvaardt hij de goedkeuringsprocedure van een zogenaamd wondergeneesmiddel van dichtbij op te volgen. Zijn pogingen lopen altijd vast op de muren van de bureaucratie. Zijn opdrachtgever slaagt er op een andere manier in het geneesmiddel goed te doen keuren en maakt de leraar duidelijk dat hij hem niet meer nodig heeft, net op het ogenblik dat deze het huwelijksfeest van zijn dochter moet bekostigen. In het derde deel, de komedie L'arte di arrangiarsi (1954) verandert een jonge gemeentesecretaris vier keer van politieke partij in de loop van zijn actief leven. Dit personage, kleur gegeven door Alberto Sordi, kondigde het soort rollen aan die hij zou spelen gedurende zijn hele carrière. Gina Lollobrigida Zampa castte de nog prille Gina Lollobrigida in drie films. In het drama Campane a martello (1949) vertolkte Lollobrigida een prostituee die vindt dat ze genoeg geld heeft verdiend. Wanneer ze terugkeert naar haar dorp stelt ze vast dat de oude pastoor aan wie ze al haar geld jarenlang heeft opgezonden, is overleden en dat zijn opvolger er een weeshuis mee heeft bekostigd. Een jaar later speelde ze een deugdzame boerendochter in de sociale komedie Cuori senza frontiere (1950). Met het drama La romana (1954) verfilmde Zampa de gelijknamige roman van Alberto Moravia. Lollobrigida belichaamde opnieuw een arme en knappe jonge vrouw die eerst model wordt voor een schilder, vervolgens een relatie heeft met een vrachtwagenchauffeur van wie ze ontdekt dat hij een gezin heeft, in de prostitutie verzeilt en ten slotte verliefd wordt op een antifascistische militant. Meest geslaagde film Voor het misdaaddrama Processo alla città (1952) lag de latere maatschappijkritische regisseur Francesco Rosi aan de basis van de herwerking van het onderwerp, namelijk een bekend proces tegen de Camorra in 1911-12. Het werk wordt beschouwd als Zampa's meest geslaagde film. Alberto Sordi Nadat Sordi in de rol van een politieke opportunist een eerste keer een film van Zampa, L'arte di arrangiarsi, gedragen had, deed deze een tweede keer een beroep op Sordi voor de komedie Ladro lui, ladra lei (1958). In deze komedie gaf Sordi gestalte aan een onverbeterlijke dief. Met deze film prijkte Zampa op de tiende plaats van de lijst van meest commerciële Italiaanse films van het Italiaanse filmseizoen 1957-58.
Het drama Il magistrato (1959) bracht de dochter van een gezin in beeld dat zich in een benarde financiële toestand bevindt. De moeder, die haar pas ontslagen man gebrek aan ambitie verwijt, probeert haar dochter in de armen van een jongen uit een rijke familie te drijven. Die is echter verliefd op een magistraat die haar gevoelens niet beantwoordt. Jaren zestig en zeventig: succes met de commedia all'italiana Tien jaar na zijn trilogie verscheen Gli anni ruggenti (1962). Deze satirische commedia all'italiana wordt beschouwd als een laat sluitstuk van Zampa's trilogie. Het gaat om een in 1937 gesitueerde verfilming van De revisor van Nikolaj Gogol. In deze komedie zijn de ambtenaren van een stadje als de dood voor een uitgelekte nakende administratieve doorlichting want dan zouden al hun wetsovertredingen, waardoor ze zich hebben verrijkt, aan het licht komen. Sordi en de commedia all'italiana In deze periode castte Zampa Sordi nog vier keer. In de commedia all'italiana Il vigile (1960) is Sordi notoir leegloper die door de burgemeester een betrekking als verkeersagent krijgt, dankzij het feit dat zijn zoon de zoon van de hulpburgemeester uit het water heeft gered. Hij wordt algauw wat zelfgenoegzaam, overijverig en vooral onverbiddelijk. Met deze film behaalde Zampa de vierde plaats op de lijst van de meest commerciële Italiaanse films van het Italiaans filmseizoen 1960-61.
Il medico della mutua (1968) vertelt het wedervaren van een jonge kinderarts die onder druk van zijn moeder nieuwe, liefst rijke patiënten ronselt waar en hoe hij maar kan, tot hij ten prooi valt aan een zenuwinzinking. Deze klassieke commedia all'italiana was de op een na succesrijkste Italiaanse film van het Italiaanse filmseizoen 1968-69 en is een van de drie films van Zampa die opgenomen zijn in de lijst 100 film italiani da salvare.
Voor de komische anthologiefilm Contestazione generale (1970) beschikte Zampa, naast Sordi, over een prestigieuze cast met onder meer Vittorio Gassman, Nino Manfredi, Mariangela Melato en Marina Vlady. De film prijkte op de negende plaats op de lijst van de meest commerciële Italiaanse films van het Italiaanse filmseizoen 1969-70.
Voor de commedia all'italiana Bello, onesto, emigrato Australia sposerebbe compaesana illibata (1971) koppelde Zampa Sordi aan Claudia Cardinale. Sordi belichaamde een na de Tweede Wereldoorlog naar Australië uitgeweken Italiaanse arbeider van middelbare leeftijd. Na vijfentwintig jaar is hij het alleen-zijn beu en begint, met een priester als tussenpersoon, te corresponderen met een Italiaanse vrouw. Beiden verdoezelen de werkelijkheid: zij is een laaggeletterde prostituee die haar brieven laat schrijven en die haar 'beroep' verzwijgt, hij maakt zich zorgen over zijn banaal uiterlijk en stuurt haar een oude foto van hem en zijn veel knappere vriend waarop naar die laatste wordt verwezen met een pijl. Deze film behaalde de vierde plaats op de lijst van de meest commerciële Italiaanse films van het Italiaans filmseizoen 1971-72.
In 1979 sloot Zampa zijn carrière als cineast af met een anthologiefilm die hij volledig zelf regisseerde. In Letti selvaggi (1979), een erotisch getinte commedia all'italiana, namen Monica Vitti, Laura Antonelli, Ursula Andress en Sylvia Kristel elk twee episodes voor hun rekening Privéleven In 1936 trouwde Zampa met Valentina Querci Sariacopi. Het koppel kreeg twee kinderen, een zoon Fabrizio (1937), acteur, muzikant en journalist, en een dochter, Nicoletta (1941). Het huwelijk hield niet lang stand.
Zampa overleed in 1991 op 86-jarige leeftijd. Hij ligt begraven op de begraafplaats van Verano. Filmografie
1933 - Risveglio di una città (verloren gegane documentaire) 1941 - L'attore scomparso 1942 - C'è sempre un ma! 1942 - Signorinette 1942 - Fra Diavolo 1945 - L'abito nero da sposa 1946 - Un americano in vacanza 1947 - Vivere in pace 1947 - L'onorevole Angelina 1948 - Anni difficili 1949 - Campane a martello d 1949 - Children of Chance (Engelstalige versie van Campane a martello) 1950 - È più facile che un cammello... 1950 - Cuori senza frontiere 1951 - Signori, in carrozza! 1952 - Processo alla città 1953 - Siamo donne (anthologiefilm, episode Isa Miranda) 1953 - Anni facili 1954 - Questa è la vita (anthologiefilm, episode La patente) 1954 - La romana 1954 - L'arte di arrangiarsi 1955 - Ragazze d'oggi 1957 - La ragazza del Palio 1958 - Ladro lui, ladra lei 1959 - Il magistrato 1960 - Il vigile 1962 - Gli anni ruggenti 1963 - Frenesia dell'estate 1966 - Una questione d'onore 1966 - I nostri mariti (anthologiefilm, episode Il marito di Olga) 1967 - Le dolci signore 1968 - Il medico della mutua 1970 - Contestazione generale (anthologiefilm) 1971 - Bello, onesto, emigrato Australia sposerebbe compaesana illibata 1973 - Bisturi - La mafia bianca 1975 - Gente di rispetto 1977 - Il mostro 1979 - Letti selvaggi (anthologiefilm)
Prijzen 1947 - Nastro d'argento voor beste origineel scenario: Vivere in pace 1953 - Grolla d'oro voor beste regisseur: Processo alla città 1954 - Nastro d'argento voor beste scenario: Anni facili
Bibliografie Domenico Meccoli: Luigi Zampa, Roma, edizioni Cinque Lune, 1956 Alberto Pezzotta: Ridere civilmente. Il cinema di Luigi Zampa, Bologna 2012
Externe links
Categorie:Italiaans filmregisseur Categorie:Italiaans scenarioschrijver