De Protestantse Kerk van België (PKB; Frans: Église Protestante de Belgique, EPB) was een protestants kerkgenootschap in België dat van 1969 tot en met 1978 onder deze naam bestond. Het ontstond uit de vereniging van de Protestants-Evangelische Kerk van België met de Belgische tak van de Methodistische Kerk. Op 1 januari 1979 ging de PKB samen met de Hervormde Kerk van België en de Belgische gereformeerde kerken op in de Verenigde Protestantse Kerk in België (VPKB).

De Protestantse Kerk van België vormde een tussenstadium in een langer proces van institutionele toenadering tussen verschillende protestantse kerkverbanden in België. Haar institutionele voorgeschiedenis ging terug tot de in 1839 gevormde Bond van Protestants-Evangelische Kerken, waarvan de synode als vertegenwoordiger van aangesloten protestantse gemeenten tegenover de Belgische overheid fungeerde.

Voorgeschiedenis Na de Belgische Revolutie waarborgde de Belgische Grondwet de vrijheid van eredienst en een vergaande autonomie van kerkgenootschappen. Voor de protestantse gemeenten ontstond daarbij de behoefte aan een gemeenschappelijk orgaan dat de betrekkingen met de overheid kon onderhouden. In 1839 organiseerden protestantse gemeenten zich daarom in de Bond van Protestants-Evangelische Kerken. De Belgische overheid erkende de synode van deze bond als vertegenwoordiger van de aangesloten protestantse kerken.

De Bond behield aanvankelijk een sterk federatief karakter, waarbij de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeenten een belangrijke plaats innam. In de twintigste eeuw werd de onderlinge samenwerking tussen verschillende protestantse stromingen intensiever. Onder meer op het gebied van theologische opleiding en kerkelijke organisaties ontstonden gezamenlijke initiatieven. In 1950 werd gewerkt aan de uitbouw van de Protestantse Theologische Faculteit in Brussel, waaraan verschillende protestantse kerkverbanden deelnamen.

Op 19 juni 1957 besloot de synode van de Bond de naam te wijzigen in Protestants-Evangelische Kerk van België. Volgens kerkhistoricus Pieter Bouman ging de naamswijziging gepaard met een ontwikkeling van een betrekkelijk losse bond van gemeenten naar een sterker presbyteriaal-synodaal georganiseerd kerkverband.

Vereniging met de methodisten Het methodisme had zich in België vooral na de Eerste Wereldoorlog institutioneel ontwikkeld. Amerikaanse methodisten waren aanvankelijk actief met hulpverlening en evangelisatie. In 1922 werd een Belgische methodistische missie georganiseerd; in 1930 ontstond een Belgische jaarlijkse conferentie. In de jaren zestig werden contacten met de Protestants-Evangelische Kerk van België geïntensiveerd met het oog op kerkelijke eenheid.

De onderhandelingen leidden in 1969 tot de vereniging van de Protestants-Evangelische Kerk van België en de Belgische Methodistische Kerk tot de Protestantse Kerk van België. Een archiefinventaris van de VPKB dateert de vereniging van de Evangelische Protestantse Kerk en de Methodistische Kerk eveneens in 1969. Het Rijksarchief vermeldt 22 juni 1969 als datum waarop de synode de naam Protestantse Kerk van België aannam.

In enkele publicaties wordt de samensmelting op 1968 gedateerd. De archiefinventarissen en het synodale naamgevingsbesluit plaatsen de totstandkoming van de kerk onder de naam Protestantse Kerk van België echter in 1969.Een sociologisch historisch overzicht dateert de fusie op 1968, terwijl het Rijksarchief 22 juni 1969 vermeldt voor de synodale naamswijziging en zowel Bouman als de inventaris van de kerkelijke archieven de fusie in 1969 plaatsen.

Naar verdere protestantse eenheid De oprichting van de PKB betekende niet het einde van de kerkelijke verdeeldheid binnen het Belgische protestantisme. Naast de PKB bestonden onder meer de Hervormde Kerk van België, die voortkwam uit de Belgische Christelijke Zendingskerk, en een aantal Belgische gemeenten die verbonden waren met de Gereformeerde Kerken in Nederland.

Na de vorming van de PKB werden gesprekken over verdere kerkelijke eenheid voortgezet. Daarbij waren de PKB, de Hervormde Kerk van België en de Gereformeerde Kerken in België betrokken. Volgens Bouman verliepen de onderhandelingen langdurig; naast kerkelijke kwesties speelden ook organisatorische en financiële verschillen een rol.

Op 30 september 1978 namen de drie kerkverbanden een gemeenschappelijk synodaal besluit om zich te verenigen in de Verenigde Protestantse Kerk in België. De vereniging werd van kracht op 1 januari 1979. Vanaf die datum hield de Protestantse Kerk van België als zelfstandig kerkgenootschap op te bestaan.

Betekenis De PKB bestond minder dan tien jaar als afzonderlijk kerkverband, maar vormde institutioneel een schakel tussen de negentiende-eeuwse Bond van Protestants-Evangelische Kerken en de in 1979 gevormde VPKB. De vereniging van 1969 bracht binnen één kerkverband gemeenten samen die uit de oudere protestants-evangelische traditie voortkwamen en gemeenten van methodistische oorsprong.

De daaropvolgende fusie met de Hervormde en Gereformeerde kerken bracht verschillende historische protestantse tradities bijeen. Het Belgische protestantisme als geheel bleef echter ook daarna uit meerdere kerkgenootschappen en stromingen bestaan.

Literatuur

Zie ook

Protestantisme in België Verenigde Protestantse Kerk in België Protestantse Kerk in Nederland

Categorie:Protestantisme in België