De proximale tubulus is het eerste gedeelte van het nierbuisje in een nefron. Dit segment ontvangt het ultrafiltraat uit het kapsel van Bowman en speelt een centrale rol bij de terugresorptie van water, elektrolyten, glucose, aminozuren en bicarbonaat. Door deze omvangrijke transportfunctie wordt de proximale tubulus vaak beschouwd als een van de belangrijkste functionele onderdelen van de nierbuis.
Ligging en indeling De proximale tubulus begint aan de urinepool van het kapsel van Bowman. Het eerste deel ligt sterk gekronkeld in de nierschors en wordt de proximale gekronkelde tubulus genoemd. Daarna volgt een meer recht verlopend gedeelte, de proximale rechte tubulus, dat overgaat in de lis van Henle.
In fysiologische literatuur wordt de proximale tubulus vaak verder onderverdeeld in de segmenten S1, S2 en S3. De segmenten verschillen onder meer in ligging, transportcapaciteit en gevoeligheid voor bepaalde vormen van schade.
Histologie De proximale tubulus is bekleed met eenlagig kubisch epitheel. De cellen hebben aan de luminale zijde een goed ontwikkelde borstelzoom, bestaande uit microvilli. Deze borstelzoom vergroot het contactoppervlak met het tubulusvocht en ondersteunt de grote resorptiecapaciteit van dit segment.
De tubuluscellen bevatten veel mitochondriën. Dat past bij hun hoge energieverbruik, omdat veel transportprocessen afhankelijk zijn van actief ionentransport. Aan de basolaterale zijde bevinden zich membraaninstulpingen die betrokken zijn bij transport naar het interstitium en uiteindelijk naar de peritubulaire capillairen.
Functie De proximale tubulus verandert de samenstelling van het glomerulaire filtraat sterk. Een groot deel van de gefilterde stoffen wordt hier terug opgenomen in het bloed.
Belangrijke functies zijn: terugresorptie van een groot deel van het gefilterde water en natrium; terugresorptie van glucose en aminozuren; terugresorptie van bicarbonaat, belangrijk voor het zuur-base-evenwicht; terugresorptie van fosfaat en andere elektrolyten; secretie van organische zuren, organische basen en bepaalde geneesmiddelen.
Ongeveer 65% van de gefilterde hoeveelheid natrium en water wordt in de proximale tubulus teruggeresorbeerd. Ook de meeste gefilterde glucose, aminozuren en laagmoleculaire stoffen worden hier onder normale omstandigheden teruggewonnen.
Glucosetransport Glucose wordt in de proximale tubulus teruggeresorbeerd via natrium-glucose-cotransporters. In het vroege deel van de proximale tubulus speelt vooral SGLT2 een belangrijke rol. Verderop in de proximale tubulus draagt SGLT1 bij aan de terugresorptie van de resterende glucose.
Onder normale omstandigheden wordt vrijwel alle gefilterde glucose teruggeresorbeerd. Wanneer de transportcapaciteit wordt overschreden, bijvoorbeeld bij uitgesproken hyperglykemie, kan glucose in de urine verschijnen. Geneesmiddelen uit de groep van de SGLT2-remmers verminderen de terugresorptie van glucose in de proximale tubulus en verhogen daardoor de uitscheiding van glucose via de urine.
Zuur-base-evenwicht De proximale tubulus speelt een belangrijke rol in het behoud van het zuur-base-evenwicht. Een groot deel van het gefilterde bicarbonaat wordt in dit segment teruggewonnen. Daarnaast dragen transportprocessen in de proximale tubulus bij aan de uitscheiding van waterstofionen en aan de vorming van ammonium. Hierdoor helpt de proximale tubulus mee om de pH van het bloed binnen nauwe grenzen te houden.
Klinische betekenis Schade aan de proximale tubulus kan leiden tot verlies van stoffen die normaal teruggeresorbeerd worden. Een voorbeeld is het syndroom van Fanconi, waarbij onder meer glucose, fosfaat, aminozuren en bicarbonaat in verhoogde mate via de urine verloren kunnen gaan.
Ook bij de ziekte van Dent is vooral de proximale tubulus aangedaan. Deze erfelijke nieraandoening wordt gekenmerkt door laagmoleculaire proteïnurie en kan gepaard gaan met hypercalciurie, nierstenen, nefrocalcinose en progressief verlies van nierfunctie.
De proximale tubulus is daarnaast gevoelig voor ischemische en toxische schade. Dat komt doordat de cellen veel energie verbruiken en intensief betrokken zijn bij transport van stoffen uit het filtraat. Bepaalde geneesmiddelen en toxines kunnen zich in proximale tubuluscellen opstapelen en daar tubulaire schade veroorzaken.
Zie ook Nefron Nier Kapsel van Bowman Lis van Henle Distale tubulus Verzamelbuis SGLT2-remmer Ziekte van Dent
Referenties
Categorie:Nier Categorie:Histologie Categorie:Fysiologie