Licet dudum is een pauselijke bul van Clemens V, uitgevaardigd op 18 december 1312 te Avignon. De bul maakte deel uit van de kerkelijke afwikkeling van de in 1312 opgeheven Orde van de Tempeliers. Clemens verduidelijkte erin dat de tijdelijke schorsing van privileges van de Orde van Sint-Jan van Jeruzalem ook betrekking had op de privileges van de voormalige Tempelorde die eerder aan de Hospitaalorde waren overgedragen. De bul behoort tot een reeks pauselijke maatregelen waarmee na het Concilie van Vienne de goederen, rechten en leden van de Tempelorde juridisch werden afgehandeld.
Achtergrond De Tempelorde kwam vanaf 1307 onder zware druk te staan nadat koning Filips IV van Frankrijk de Tempeliers in zijn koninkrijk had laten arresteren. De kwestie van de orde vormde vervolgens een van de belangrijkste onderwerpen van het Concilie van Vienne van 1311–1312.
Op 22 maart 1312 hief Clemens V de orde met de bul Vox in excelso op. De opheffing gebeurde niet door een definitief rechterlijk oordeel over de orde als geheel, maar door een pauselijke voorziening of verordening. Vervolgens bepaalde Clemens met Ad providam van 2 mei 1312 dat het grootste deel van de goederen van de voormalige Tempelorde aan de Hospitaalorde zou toevallen. Andere documenten, waaronder Considerantes dudum van 6 mei en Nuper in concilio van 16 mei, regelden verdere aspecten van de positie van de voormalige Tempeliers en hun bezit.
Na afloop van het concilie bleven juridische en bestuurlijke vragen bestaan rond de overdracht. In zijn kritische uitgave van de conciliedocumenten plaatst Norman Tanner Licet dudum van 18 december 1312 samen met Dudum in generali concilio van 31 december 1312 en Licet pridem van 13 januari 1313 onder de latere maatregelen waarin Clemens V de kwestie van de voormalige Tempeliersgoederen verder behandelde. De historicus Ewald Müller behandelde de bul in zijn studie over de bronnen en geschiedenis van het Concilie van Vienne.
Inhoud Aan het begin van Licet dudum herinnerde Clemens V eraan dat tijdens het Concilie van Vienne de goederen, rechten, privileges, indulten, immuniteiten en vrijheden van de voormalige Tempelorde met goedkeuring van het concilie aan de Hospitaalorde waren overgedragen.
Tijdens de laatste zitting van het concilie waren echter de door de Heilige Stoel aan de Hospitaalorde verleende privileges tijdelijk geschorst. Volgens Licet dudum was het de bedoeling dat deze schorsing tevens de privileges omvatte die oorspronkelijk aan de Tempeliers hadden toebehoord en door de overdracht onderdeel van de rechten van de Hospitaalorde waren geworden. Clemens maakte daarbij een uitzondering voor het eventuele recht van exemptie.
De aanleiding voor de nieuwe verklaring was dat sommigen betoogden dat de schorsing van de privileges van de Hospitaalorde niet automatisch betrekking had op de voormalige Tempeliersprivileges. Clemens verwierp die interpretatie en verklaarde uitdrukkelijk dat ook deze overgegane privileges geschorst bleven. De schorsing gold niet voor een vooraf vastgelegde termijn, maar totdat de paus anders zou beslissen.
Clemens verwees tevens naar geschillen tussen kerkelijke prelaten en andere geestelijken enerzijds en de Hospitaalridders anderzijds. Hij stelde dat een schorsing die zou voortduren tot alle afzonderlijke rechtszaken en geschillen waren beslecht, grote nadelen voor de Hospitaalorde kon veroorzaken. De paus behield zich daarom de bevoegdheid voor zelf te bepalen wanneer de schorsing zou eindigen en verklaarde dat hij bij de verdere regeling rekening wilde houden met de belangen van beide partijen.
Datering en overlevering De bul eindigt met de datering te Avignon op 18 december, in het achtste pontificaatsjaar van Clemens V. Daarmee werd zij ruim zeven maanden na de laatste zitting van het Concilie van Vienne uitgevaardigd. Het document moet daarom worden onderscheiden van de besluiten die tijdens de eigenlijke conciliezittingen werden afgekondigd, hoewel het rechtstreeks voortbouwde op de daar genomen beslissingen.
De tekst is overgeleverd in de pauselijke registers. Tanners editie identificeert Licet dudum als nummer 8974 in het negentiende-eeuwse Regestum Clementis Papae V. Het Regestum, uitgegeven op grond van Vaticaanse registerbronnen, vormt een primaire bron voor de documenten uit het pontificaat van Clemens V.
Plaats binnen de afwikkeling van de Tempelorde Licet dudum wijzigde de eerdere overdracht van de Tempeliersgoederen aan de Hospitaalorde niet, maar verduidelijkte de juridische status van de bij die overdracht betrokken privileges. Daarmee vormde de bul een onderdeel van een bredere opeenvolging van pauselijke besluiten over de opheffing van de Tempelorde en de bestemming van haar bezittingen.
Op 31 december 1312 volgde een nieuwe regeling inzake de voormalige Tempeliersgoederen. Op 13 januari 1313 vaardigde Clemens V vervolgens Licet pridem uit, waarin onder meer werd verduidelijkt dat bestaande rechten van koningen, vorsten, prelaten, baronnen, edelen en andere betrokkenen door de overdracht aan de Hospitaalorde niet werden aangetast.
Literatuur
Zie ook Tempeliers Concilie van Vienne Vox in excelso Ad providam Considerantes dudum
Categorie:Pauselijke bul Categorie:Orde der Tempeliers Categorie:1310-1319