Het neoconfucianisme was een Chinese filosofische en ethische stroming die ontstond in de elfde eeuw en tot in de twintigste eeuw de orthodoxe basis vormde voor het staatsbestuur, het onderwijs en het morele leven in China, Korea, Japan en Vietnam. De beweging was bedoeld als een heropleving van het klassieke confucianisme, dat vanaf de tweede eeuw in toenemde mate was verdrongen door het taoïsme en het boeddhisme. Het traditionele confucianisme richtte zich vooral op sociale ethiek, politiek en moreel gedrag. Zowel het boeddhisme als het taoïsme hadden in tegenstelling tot het confucianisme een metafysica ontwikkeld die antwoorden gaf op vragen over de kosmos en de aard van de werkelijkheid. Het neoconfucianisme voegde deze metafysische en kosmologische elementen toe aan de traditionele leer van Confucius.
Benamingen De term neoconfucianisme stamt uit het westen en wordt daar gebruikt als overkoepelende benaming voor de gehele stroming. In China, Korea, Japan en Vietnam wordt de beweging met verschillende namen aangeduid, afhankelijk van de historische periode of de filosofische nadruk: Song-Ming lixue (宋明理學), de "Leer van de principes (die aan alle dingen hun samenhang geven) uit de Song en Ming-dynastie". Dit wordt vaak verkort tot Lixue (理学), "Leer van de principes". Deze begrippen zijn sinds het begin van de 20e eeuw in China de gebruikelijke overkoepelende termen voor de gehele neoconfucianistische stroming. Daoxue (道學), de "Leer van de Weg". Dit was de oorspronkelijke term die de vroege denkers zelf gebruikten om aan te geven dat zij de ware Weg (dao, 道) van Confucius en Mencius hadden herontdekt. Songxue (宋學), "Song-geleerdheid". Deze term benadrukt dat beweging is ontstaan tijdens Song-dynastie (960-1279) en wordt onder de Qing-dynastie (1644-1912) gebruikt als contrast met denkstromingen uit de Han-dynastie (206 v.Chr-220 na Chr.). Xinglixue (性理學), de "Leer van de (menselijke) natuur en het principe". Deze naam verwijst naar de twee metafysische kernthema's, de menselijke natuur (xing, 性) en het kosmische principe (li, 理). De term kwam na 1415 in China in gebruik toen in opdracht van de Yongle-keizer de Xingli daquan (性理大全, "Grote encyclopedie van de Xingli-leer") werd samengesteld en werd ook gebruikt in Korea (Seongnihak, 性理學 - 성리학), Japan (Seirigaku, 性理學 - せいりがく) en Vietnam (Tính lý học, 性理學). De twee hoofdstromingen binnen het neoconfucianisme staan elk onder hun eigen naam bekend: Cheng-Zhu lixue (程朱理學), de "Cheng-Zhu-School van het principe", genoemd naar de twee broers Cheng Hao (程顥, 1032-1085) en Cheng Yi (程頤, 1033-1107) en naar Zhu Xi (1130-1200). Dit is de othodox verklaarde, rationalistische school, die stelde dat de kosmische principes kunnen worden gevonden na het "onderzoek der dingen" en de studie van de confucianistische klassieken. Lu-Wang xinxue (陆王心学), de "Lu-Wang-School van de geest", genoemd naar Lu Jiuyuan (陸九淵, 1139–1193) en Wang Yangming (1472–1529). Dit is de idealistische school, die stelde dat de kosmische principes na zelfonderzoek op intuïtieve wijze en direct in de menselijke geest kunnen worden gevonden. Er bestaat ook een eigentijdse term:, Dangdai Xinruxue (当代新儒学, "Modern Nieuw-Confucianisme". Dit is weliswaar een concrete vertaling van het westerse begrip "neoconfucianisme", maar met deze term wordt de filosofische opleving van het confucianisme in de 20e en 21e eeuw bedoeld.
Achtergrond
Geraadpleegde literatuur Angle, Stephen C. en Justin Tiwald, Neo-Confucianism. A Philosophical Introduction, Cambridge UK (Polity) 2017, Bol, Peter K., Neo-Confucianism in History, Cambridge MA (Harvard University Asia Center) 2008, Cheng, Anne, Histoire de la pensée chinoise, Paris (Seuil) 1997, , met name: 17. La renaissance confucéenne au début des Song, 18. La pensée des Song du Nord (xie siècle) entre culture et principe, 19. La grande synthèse des Song du Sud, 20. Le recentrement sur l’esprit dans la pensée des Ming, 21. Esprit critique et approche empirique sous les Qing Chung-ying Cheng, "Neo-Confucianism" in: Yao Xinzhong (ed.), RoutledgeCurzon Encyclopedia of Confucianism, Londen/New York (Routledge) 2003, , pp. 453-459 Leeuw, Karel van der, Het Chinese denken. Geschiedenis van de Chinese filosofie in hoofdlijnen, Amsterdam (Boom) 1994, , met name pp. 244-337 Zürcher, Erik, "De neoconfucianistische synthese" in: Bor, Jan, Errit Petersma en Jelle Kingma (red.), De verbeelding van het denken. Geïllustreerde geschiedenis van de westerse en oosterse filosofie, Amsterdam/Antwerpen (Uitgeverij Contact) 1995, , pp. 140-145
Externe links Berthrong, John H., "Neo-Confucian Philosophy" in: The Internet Encyclopedia of Philosophy Overzichtsartikel voor "Neoconfucianism" door de Duitse sinoloog Ulrich Theobald Overzichtsartikel voor 宋明理学 (Song-Ming lixue) op Baidu Baike